Mentres nalgúns países hispanoamericanos seguen considerando a España a nai patria, noutros popularízase unha mensaxe indigenista
18 oct 2015 . Actualizado á 05:00 h.Estou a volver dun congreso en Sonora, México, e, cando saíu de novo a relucir o tema do colonialismo español, lembrei a miña experiencia de hai uns anos coa miña familia no Perú, onde fomos de viaxe aproveitando que me nomeaban doutor honoris causa por unha universidade de Lima. Alí puidemos gozar dalgunhas das marabillas dese país tan fermoso, estar con amigos e, sobre todo, estar xuntos.
Entre outras cousas, admiramos Caral e as súas pirámides, unha cultura de hai 5.000 anos, moi avanzada e que apenas ten visitantes. Tamén fomos a Cuzco, que é, sen dúbida, a cidade colonial máis bonita que coñezo. Ao ser, ademais, Semana Santa, impresionounos moito ver a relixiosidade da xente e a mestura de tradicións indíxenas e católicas. Os arredores de Cuzco son espectaculares e cada imaxe da súa xente era como un retrato costumista que conservo nítido na memoria.
E, por suposto, Machu Picchu, coa grandiosidade da súa paisaxe e da súa arquitectura. Estou seguro de que aos nenos o que máis lles gustou foi o trenecito de cremalleira que levaba alí desde Cuzco, porque, ademais, estragouse, e foi toda unha aventura.
Eu o que recordo deles foi a súa cara de terror cando a guía empezou a lanzar un discurso anticolonial contando o monstruosos que foramos os españois, as enfermidades que trouxeramos, a fermosa cultura que destruiramos e os incas que mataramos. Despois dixo, cun sorriso: «Agardo que non haxa ningún español aquí». Os meus fillos non se atrevían a levantar a man por medo a represalias, pero eu non puiden menos de dicirlle: «Nós somos españois, galegos para máis acenos, pero non sei se sabe que os descendentes deses españois tan malos que viñeron aquí son vostedes, non nós, porque os nosos antepasados quedaron alí e non viñeron. E vostede e todos os peruanos case sen excepción levan o ADN deses que din tan malvados e nós non».
É curioso que mentres nalgúns países hispanoamericanos seguen considerando a España a nai patria e ata nos agradecen a independencia, noutros popularízase unha mensaxe indigenista -a teoría do bo salvaxe de Rousseau en estado puro- como un novo revival anticolonial, cando desde entón xa choveu.
A guía, por suposto, non me entendeu, e eu non puiden menos que lembrar o ensaio máis perfecto que lin sobre o que é o progresismo, obra do recentemente falecido Gerardo Pereira Menaut -que era un dos observadores da realidade máis xeniais que coñecín- e que dedicou a un dos seus fillos. Nel identificaba progresismo co avance en dereitos humanos, e o fito máis importante do progreso na historia da humanidade fora para el a Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Eu tamén creo que progreso é isto xunto co grao de felicidade dos cidadáns e, aínda que no primeiro imos avanzando a duras penas, teño as miñas dúbidas de que nun mundo tan vertixinoso e en xeral antisolidario vaiamos polo bo camiño no que se refire ao segundo aspecto.
E aínda que renunciei a discutilo coa guía, non me parece que a sociedade que desenvolveran alí os incas fose moi progresista e, en todo caso, non avanzaran moito desde as pirámides de Caral, polo que quizais non fose tan malo todo o que os españois daquel entón achegaron, e, de todos os xeitos, non cabe trasladar ás presente situacións pasadas coma se os valores e os pobos non cambiasen.
É coma se nós maldixésemos aos italianos que hoxe veñen aquí dicíndolles: «Romanos, violastes ás nosas mulleres, levado o noso ouro e estaño, machucado a nosa paisaxe e borrado do mapa as fermosas linguas celtas que aquí había. Sodes uns genocidas!».
En cambio, como é normal, non relacionamos os romanos actuais cos de entón e recoñecemos que, en termos de progreso, Roma foi de importancia capital na civilización occidental e en particular para nós, aínda que só fose polo Dereito romano.
Preocúpame moito que se venda tan doado, aínda nos nosos días, a mensaxe de que a nosa etnia e a nosa cultura é perfecta, que o pasado foi sempre mellor e que a culpa dos nosos males téñena as demais, sen recoñecer o bo de cada unha e a importancia da súa diversidade, e aprender dunha vez por todas a convivir con tolerancia e avanzar en dereitos humanos e felicidade.
?