Arrepía pensar nesa rapaciña adolescente, Sandra Peña, que hai poucos días se tirou a vida guindándose dende unha azotea, incapaz de seguir aturando o acoso dunhas compañeiras de clase, iso que agora chaman bullying, que se cadra tamén é soidade, desamparo, incomunicación, abandono, que na adolescencia pode resultar insoportable. Foi nun colexio de Sevilla, mais podería ser en calquera outro preto de nós, porque o fenómeno case que é universal. Afortunadamente non masivo (aínda), pero universal, na medida en que atinxe capas sociais cada vez máis amplas e de condicións diferentes.
A adolescencia é un período da formación da personalidade extraordinariamente fráxil, e vulnerable. É a etapa que eu chamo da «autodeterminación persoal», onde os seres humanos (homes e mulleres) se enfrontan por primeira vez aos grandes dilemas da existencia: a inseguridade, os medos, as incertezas diante do futuro, as crises de propia estima, os primeiros amores, a perda dun ser querido, o sexo, as primeiras traizóns, os primeiros desenganos, lonxe do amparo da familia, que era o escudo que nos protexía. Nos primeiros anos, os pais e as nais sábeno todo, teñen respostas para todo, son os esteos que terman do edificio. Mais de súpeto, na adolescencia, tales esteos desaparecen, hai outras referencias (as amizades sobre todo). A nova personalidade vaise forxando nas experiencias exteriores ao círculo familiar. Os adultos facémonos adultos enfrontados ao mundo de fóra. E alí, no mundo exterior, ás veces tan hostil, aparecen os medos, as incertezas, preguntas para as que non sempre hai resposta…
O que agora chamamos bullying eran os abusóns de sempre. Os mangallóns de quinto curso. Mais en ocasións tamén os propios compañeiros da aula. Unha vez que descobren os nosos puntos fracos, esas inseguridades ás que me refería antes, atacan coma abellóns rabudos, en moitos casos para vencer tamén eles as súas inseguridades. O mundo convértese nunha selva no que a parte máis débil ten que deprender a sobrevivir ás veces na soidade.
Todos temos lembranzas destes acosos na nosa infancia escolar, no barrio, na adolescencia, con maior ou menor intensidade. Daquela as amizades axudaban moito, porque os amigos (e as amigas) ocupan o espazo que daquela non chega ocupar a familia (os pais e as nais) por máis que o intenten. E o profesorado. Aquí é onde cómpre traballar dende o sistema (as institucións). A educación é moito máis que ensinar matemáticas ou os pronomes do galego. Educar é acompañar a vivir. Os que nalgunha etapa do noso currículo profesional tivemos ocasión de traballar con adolescentes sabemos desa fraxilidade e da necesidade de comunicación e apoio, que ás veces é unha chamada de auxilio, a mirada dun rapaz ou dunha rapaza sentados no pupitre: ese mociño ou mociña cuxa existencia non sabemos xestionar, mais que levan dentro un tesouro (aínda que nin eles mesmos sexan conscientes).