A sabedoría mariñeira galega lembra con certa nostalxia aqueles avisos a navegantes que permitían a actualización permanente das cartas náuticas a través de boletíns periódicos que outorgaban certezas en tempos de turbulencia. Planificar travesías en «augas descoñecidas» ten os seus riscos, e, polo que se ve, nesta época de «incertezas excesivas» parece que esta será a nova normalidade por moito tempo. Especialmente lembrando aquela máxima tan vixente aínda na xestión pública da axenda pola eficiencia dos nosos días: os pecados de comisión están por todos lados, mentres que os pecados por omisión non existen.
Partindo do anterior e do recoñecemento da dificultade de propor solucións en tempos de «problemas imposibles», quizais sería recomendable que as decisións se pensen non só desde o substantivo, senón acompañadas do seu correspondente adxectivo. Noutras palabras, se a condicionalidad que aceptamos sen reparos na Unión Europea ou a nivel local, a través da coordinación das políticas económicas no marco do semestre Europeo ou a vinculada a reformas e investimentos dos fondos Next Generation EU ou ao respecto ao Estado de dereito —a factura para Hungría neste exercicio ascende a 1.040 millóns de euros de fondos europeos—, debería aplicarse tamén cando se expoñen solucións en relación coa débeda das Administracións territoriais. Por exemplo, a través da condicionalidad fiscal ou políticas de cohesión territorial, máis aló dos fondos europeos —compensación interterritorial en palabras do artigo 158 da Constitución española— . É dicir, anudar compromisos ás solucións relativas de hoxe ou, cando menos, aplicar a máxima de «cumprir ou explicar».
Ao cabo, do que se está falando é de facer fronte ao «risco moral» de solucións do presente, para evitar que se reproduzan nun futuro, se do que se trata é de saír da lóxica do prestamista de último recurso para pasar á de, en palabras de Mazzucato, «investidor de primeira instancia» en aras dun crecemento inclusivo e sostible económica, pero tamén social e ambientalmente.
O horizonte do debate acerca das regras fiscais e instrumentos de hoxe non nos pode facer perder o norte ao redor da preparación urxente da resposta aos retos que veñen da man das novas realidades demográficas, a transición de «as pirámides poboacionais a obeliscos» —a poboación europea maior de 80 anos está previsto que chegue a representar un 15,3% da poboación total— coas implicacións que implicará desde o punto de vista da resposta desde o público aos retos da sociedade do envellecemento.
En resumo, bo camiño á procura de solucións desde o enfoque do enxame e máis aló do receitario habitual, que estamos a ver por outras lareiras, de dietas Twitter de redución de peso mediante a supresión de órganos vitais, pero non estaría de máis que se usen os adxectivos nas devanditas solucións, porque as pirámides poboacionais van camiño de converterse en obeliscos. Máis pronto que tarde.