É marabillosa a intensidade coa que libramos as guerras culturais coa vantaxe de que, en principio, non se resolven a tiros, aínda que sobre isto poderían aceptarse bastantes excepcións. A última tivo a media Galicia falando de topónimos coma se non habería un mañá, unha disciplina esta na que se mesturan territorio e lingua, dúas dos asuntos con máis capacidade de filiación e erudición sobrevinda e súbita. Por resumir, a Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia decidiu modificar 2.531 nomes de lugar tras aplicar criterios lingüísticos, históricos e de uso. E, como estaba previsto, armouse. Armouse como leva armando cada vez que se avanza en asuntos lingüísticos ou normalízanse usos incorrectos. O exemplo máis simbólico é aquel «estás bébeda, Sue Ellen» da versión da TVG da serie Dallas que provocou chanzas lamentables de espectadores horripilados que vían natural que o lendario JR falase castelán de Valladolid, pero facíanse cruzamentos cando escoitaban a estupenda voz de Santiago Fernández achegándonos ao máximo os diálogos entre Larry Hagman e Linda Gray. Hoxe sabemos que todo aquilo contribuíu como poucas cousas a homologar o uso do galego tras décadas de pertinaz diglosia, esa pantasma que volve estar de visita.
O argumento máis usado entre os ofendidos é ese inapelable «xa veñen estes a cambiar o que toda a vida de deus díxose destoutra forma», razoamento que o mesmo vale para desprezar que A Cañiza sexa desde xa A Caniza que para criticar, como sucedeu no seu día, que as oficinas deixasen de ser delegacións de Chernóbil cun porcentaxe «xe» de traballadores fumando como carreteros e outra porcentaxe «e» de traballadores aguantando a nube tóxica con resignación e risco certo. A maior parte destes ofendidos non acreditan máis coñecementos sobre lingüística que o importante que lles dá ser falantes dun idioma. Supoño que os expertos que forman parte destas comisións e que soportan os seus xuízos en estratexias científicas e en rastreos etimolóxicos dixerirán con resignación filolóxica tanto desprezo. Como toda a vida de deus.