Estes lugares rompen, con esforzo, derívaa do despoboamento rural e son un sopro de aire fresco na Galicia baleirada. Senderiz, Ou Piñeiro e Anceu son ningunhas das aldeas que están a cambiar tórnalas. Hai zonas que parten con vantaxe, con fibra óptica e 5G, con servizos esenciais a man. Pero hai outras cousas que marcan a diferenza
12 mar 2026 . Actualizado á 10:52 h.As aldeas están baleiras? Non sempre. Ou non todas. Hai quen chea de impulso lugares da España baleirada. En Laxe, O Incio, Ponte Caldelas, Lobeira ou Carballeda de Avia hai pequenos lugares grandes no tamaño e na paixón das súas iniciativas e da súa xente, lugares nos que medidas públicas (como o programa Fixar para atraer talento e emprendemento ao medio rural), algunhas empresas locais (como Áurea), e o entusiasmo a todo risco dalgunhas persoas poden cambiar o chip e mitigar, con grande esforzo, a falta de traballo e poboación que adoita asociarse ás aldeas.
Por que seguen baleirándose as aldeas? «As aldeas están baleiras porque a xente se foi fóra a buscar pan. A maioría dos nosos veciños e amigos quedarían por Lobeira e Bande, pero teñen que ir por traballo a Vigo, Madrid ou París», explica María Parga, cofundadora onda Edo Sadikovic no 2013 en Senderiz (Lobeira) dun espazo de traballo colaborativo (coworking) que foi pioneiro en Europa e que reverte o despoboamento rural.
Sende foi o primeiro coliving galego, buscaban crear na aldea da serra do Xurés un espazo aberto ao mundo. Así foi. «Empezamos reformando dúas casas nunha aldea duns 20 habitantes, sen internet naquel momento... E fomos crecendo. Por aquí pasaron miles de persoas dunha decena de países. O que segue definindo Sende é a mestura de sinxeleza rural e diversidade internacional», resume María.
Senderiz foi a primeira das «aldeas milagre» da montaña galega, das primeiras que, sen xogarllo todo ao turismo, resistiu a esa realidade dos pequenos puntos do medio rural galego, que son paraísos naturais de casas baleiras, pobos pantasma deixados ao azar doutro tempo. Pero Anceu e Senderiz levan xa uns anos saíndose do mapa demográfico en Galicia, dos «marquiños», rompendo moldes e ampliando horizontes con boa conectividade e xente de distintos puntos do mundo.
As aldeas galegas non só son para as festas do verán. Hai aldeas de Galicia que son para traballar. Para traballar en paz e con illamento relativo. iSlow, no lugar de Ou Piñeiro, da Costa da Morte, é outro exemplo.
Hai zonas que parten con vantaxe, con fibra óptica e 5G, cunha cidade a menos dunha hora, con servizos esenciais a man. «En Galicia vemos moito potencial en comarcas ben conectadas por estrada e con boa internet, aínda que estean 'illadas' na montaña. O importante xa non é tanto a distancia física, senón a distancia en tempo e a calidade da conexión: se podes estar en Ourense, Vigo ou A Coruña nunha hora e traballar en liña sen problemas, de súpeto vivir nun pobo pequeno convértese nunha opción real para moitos», sinala María.
En Sende, amplía, poden pedir cita medica «hoxe ás oito da tarde e ser atendidos mañá ás 10.00, e isto é incrible». Os servizos funcionan «moi ben». «O bus recolle nenos para ir ao cole, pero o antigo cole de Lobeira xa esta convertido nunha residencia de idade, aínda que os nenos teñen transporte gratuíto ata o colexio en Bande», matiza María, que engade que as tendas móbiles chegan sen problema nin dificultades á aldea. «Todo funciona moi ben agora. Problema sera en 15 anos cando falten veciños e ninguén múdase mentres».
Cal pode ser a solución, o modo de que este «rexuvenecemento» en Senderiz non desapareza? «Se queremos salvar a aldea, hai que mudarse e vivir nunha -responde a emprendedora-. Creo que se pode atopar unha solución. Deseñamos un programa onde estamos a traballar con moita xente de Galicia que quere mudarse ou quedarse na súa aldea e moitas elas están a crear os seus pequenos proxectos ou negocios que lles van a permitir facer os seus pequenos estudos na aldea e traballar en remoto, ou crear desde a montaña».
A «caldeirada» de culturas nótase en Senderiz, como en Anceu (Ponte Caldelas), onde o efecto dos colivings foi definitivo. Nunha e outra aldeas galegas os veciños de toda a vida conviven desde hai uns anos con nacionalidades que son moi variadas. Xente de diversos puntos de Europa, de América Latina e de Asia pasou por estes espazos de traballo e vivenda colaborativa. «O normal é que nunha mesma semana haxa persoas falando galego, castelán, inglés e algún outro idioma na mesma mesa», concreta María sobre o día a día na súa aldea de Lobeira.
O mellor e o peor de vivir en Senderiz? «O mellor é a calidade de vida que dá a combinación de silencio, natureza e veciñanza. Poder saír de casa e estar en plena Serra do Xurés en poucos minutos, traballar en remoto mirando á montaña, saber que se che pasa algo hai veciños que virán botar unha man sen que teñas que pedilo. Tamén é un luxo poder concentrarse de verdade nos proxectos, sen o ruído constante da cidade, e ao mesmo tempo estar a recibir persoas de todo o mundo que che achegan novas ideas», resume María.
Esa mesma esencia, a que pon a diversidade, a creatividade, nun lugar pequeno con boa conectividade, conexións e servizos a tiro de pedra, percíbese en Anceu. Hai incluso unha expresión, «efecto Anceu», para aludir a un impacto na saúde e na calidade de vida que ten que ver co silencio, as conexións de alta velocidade e infraestrutura dixital grazas á empresa Áurea, a carballeira do enclave, a calidade realista do tempo ou incluso co amor. Porque de Anceu saen non só proxectos e ideas, senón tamén interesantes proxectos de parella. Así o contan Agustín e África, o motor coliver desta aldea que rexuvenece o padrón de Ponte Caldelas. «O primeiro para que unha aldea poida renacer é o contexto: identificar a esas persoas que viven xa na aldea que teñen ganas de participar e facer cousas. Porque son esas persoas as que coñecen a historia dese lugar e entenden o seu idiosincracia. Eu sempre fago a coña de referirme a Rosa como rural influencer, pero é que sen ela millóns de cousas non poderían suceder en Anceu, porque nin Agustín nin eu eramos desta aldea», revela África, a cargo de Rural Hackers Instituto Ben Pensante, de Pontevedra. Rosa, ou Rosabel, esa rural influencer á que ela se refire marchou de Anceu Brasil cando estaba a piques de cumprir os 7 anos, cando a súa aldea estaba «chea de rapaces, había máis casas, había unha taberna, e escola!...», lembra. Emigrante que viviu no Brasil México D.F.. Rosa apunta que fronte á tendencia de décadas de ver como as aldeas morren hai que «abrir os brazos á xente emprendedora e traballadora que vén de fóra». Con esa actitude, Rosa exerce de «nai de todos» no coliving de Anceu e é unha sorte de Idealista andante que conecta aos máis recentes habitantes do lugar con propietarios de vivendas en desuso na zona. Deste xeito, axudou a Ana, o mozo madrileño a cargo dA Furgolibro, a atopar alugueiro en Anceu, e a Andreea e Florian, parella de romanesa e alemán namorados da zona, a atopar alí a casa dos seus soños, e acceder a un alugueiro con opción a compra.
De Londres a unha aldea de Laxe moveuse Inés, enxeñeira informática, coa súa parella e os seus xemelgos para reinventarse en Ou Piñeiro abrindo o único coliving de España onde podes traballar e criar aos nenos. Este é o punto diferenciador de iSlow doutros espazos de traballo e convivencia colaborativa en Galicia. «Desde que abrimos nós, hai sempre xente doutros países que atravesa polo lugar para ir para Laxe. Á xente maior de aquí chámalle a atención... Cando están a plantar as patacas, pregúntanlles e ás veces non se entenden e outras se, pero failles graza interactuar igualmente», contaba Inés nunha entrevista co xornal en febreiro do 2024. Neste tempo foron crecendo con distintas iniciativas, entre elas, «unha escoliña de verán» que fixeron xa o pasado verán e repetirán o que vén. «Unha escoliña que se fixo con nenos da zona e familias que viñan doutros países; foi unha experiencia bilingüe, multicultural, bastante colaborativa, pois as iniciativas faciámolas en colaboracións con negocios locales», explica Inés. Na liña de colivings como Sende e Anceu, ofrecen na Costa de Morte un campo, con boas conexións, para emprendedores e persoas que acoden a traballar en remoto cun proxecto, como pode ser un libro. De iSlow saíron recentemente, para botar raíces na zona aínda que sexa de modo temporal, unha parella alemá, unha emprendedora dos Países Baixos que organiza actualmente unhas xornadas de ioga e surf, e expatriados que volven de países como Estados Unidos. «Este entorno intercional, de fala inglesa, axúdalles a integrarse na zona», sinala Inés, que engade que o programa para emprendedores Fixar tamén permite un percorrido a estas persoas que chegan á aldea.
Arte e vida (con pouco wifi) no corazón do Incio
Como unha semente máxica a unha aldea do Incio chegará ao mundo este 12 de marzo, segundo a data prevista de parto, o fillo de Xulia a emprendedora que montou onda Nando e Arturo a Grelería, espazo vegano e de creación artística no corazón do Incio, nunha aldea de seis persoas, que non ten boa conexión a Internet, pero isto permítelles enfocar vivir sen wifi como un luxo. Xulia chegou á aldea da Coruña, onde tiña unha galería de arte e artesanía contemporánea nunha praza peonil na que adoitaban organizar actividades e encontros abertos a todo o público. «Xerouse aí unha comunidade linda de artistas, visitantes e veciños. Ese era o punto forte da galería», conta Xulia, que se mudou ao rural coa riqueza desa experiencia.
Ao Incio chegou por causa da herdanza dunha casa familiar na aldea en que agora vive. «Non era unha casa moi grande, pero daba para levar alí a Grelería dalgún xeito. Quería transformar ese proxecto, pero non abandonalo», di a emprendedora. «E pensamos que sería boa idea, en vez de compartir o resultado final do traballo dos artistas, compartir o proceso creativo», explica. A casa acolle, á parte da o equipo da Grelería, «como moito a tres artistas». Para picar a burbulla que podería ser a experiencia para eses creadores, celébranse xornadas de portas abertas para que a xente da zona teña a oportunidade de coñecer o que fan na aldea esas artistas. «Eu cando me mudei tiña a impresión de que me ía para o deserto, e resulta que descubrín xente cunhas iniciativas guapísimas, cunha proxección inspiradora», asegura a ilustradora coruñesa.
Non quere facer da súa aldea «un Sanxenxo», pero Xulia si desexaría ampliar a tempada do lugar máis aló do verán, ter máis veciños de xeito estable na zona e un acceso á vivenda na zona que fóra menos complicado, con menos trabas e máis opcións en canto, por exemplo, a alugueiro de vivenda. Son seis na aldea, en breve, quizá hoxe mesmo xa, serán sete persoas na aldea. Vida nova e inquietude artística axudan a ver o horizonte máis despexado na montaña.