A alameda concentra desde hai 150 anos un enorme valor natural, cultural e social
31 may 2025 . Actualizado á 05:00 h.A alameda, oficialmente denominada praza de Compostela desde 1935, é o corazón verde e, á vez, sentimental de Vigo. Foi o primeiro espazo de esparexemento público que tiveron os vigueses. Alí paseábase, escoitaba música en directo e fomentábanse as relacións sociais. Algúns autores sinalan a existencia da alameda, polo menos, desde 1597 porque dese ano é o plano máis antigo de Vigo. Nun punto moi próximo ao seu actual emprazamento aparece nese plano un conxunto de árbores que podería ser a orixe do actual espazo verde. Outros autores sitúan en 1828 a plantación dos álamos que deron lugar ao que hoxe coñecemos como alameda. En calquera caso, a situación daquela zona arborizada non coincide exactamente co seu actual emprazamento. Ata que se realizou o recheo do espazo que vai desde o actual edificio de Correos ata o Náutico, aquela alameda situábase por amais da rúa Victoria, ao bordo mesmo da praia que se estendía cara ao leste. Así que a alameda actual foi unha praia ata hai 160 anos.
Ensanche
Na década dos anos sesenta do século XIX comezaron os recheos que deron orixe a este espazo e ao conxunto de rúas que vai cara ao Náutico. Como consecuencia daquel ensanche cara á ría produciuse un preito entre a empresa concesionaria do recheo e o Concello de Vigo. Disputábanse a propiedade, que finalmente recaeu no ámbito municipal. A partir de aí comezou o axardinamento deste espazo. O arquitecto Domingo Rodríguez Sesmero foi o responsable daquel plan. Naquela época, a alameda presentaba distintas alturas que se salvaban cunha escalinata. Tamén tivo nesa época un palco de música desde onde a banda municipal e a agrupación musical da guarnición militar ofrecían concertos moi seguidos pola poboación. Ese palco foi retirado a finais da década dos anos vinte da pasada centuria.
Os dous pequenos estanques que se sitúan nos extremos do parque foron deseñados por Sesmero, así como a división de espazos axardinados con sebes. Todo ese conxunto estivo durante varias décadas cercado por un enreixado de metal, ao estilo dos xardíns urbanos británicos.
Mercés Bangueses, no seu recente libro, Escultura pública de Vigo, explica unha curiosidade desa época. A estatua dedicada ao contraalmirante vigués Casto Méndez Núñez, de Agustín Querol, froito dunha subscrición popular impulsada pola sociedade O Ximnasio, está realizada co bronce dos canóns da fragata Numancia, o navío mandado polo mariño vigués no ataque aO Callao, en 1866. Foi a achega da Armada á homenaxe ao militar nacido na praza da Constitución. Foi inaugurada en 1890, coa presenza de Isaac Peral, o inventor do submarino español.
A escultura de Curros Enríquez, de Lorenzo Coullaut, foi inaugurada en 1911. Neste caso, foi impulsada pola sociedade La Oliva, presidida entón polo arquitecto Manuel Gómez Román. Orixinalmente, estaba situada preto do estanque máis próximo a Concepción Arenal, pero foi trasladado ao Castro ata que hai uns anos recolocouse no anexo da alameda.
A nivelación do parque, coa desaparición das escaleiras que permitían o tránsito entre os dous niveis, produciuse na década dos trinta, e tras a guerra chegaría o axardinamento principal, deseñado polo paisaxista Luciano Turc Bert. Deses mesmos anos é o pavimento das beirarrúas, realizado a modo de mosaico, e desaparecido a finais dos anos oitenta cando o concelleiro Agustín Arca tivo a infeliz idea de cambialo por lousas. Desa mesma época é cando se empezan a situar esculturas en distintos puntos da alameda. Camilo Nogueira Martínez, o escultor do Calvario, é o artista con máis obras neste espazo. Segundo Mercedes Bangueses, tamén é este o escultor máis presente en todo o municipio. A finais dos anos corenta, Nogueira asinou catro obras para este espazo: Niño con cisne, Niño sobre caracol, Nenas sobre tartaruga e Alborada, esta última situada hoxe en día no anexo da alameda que dá á rúa do Areal.
Uns anos máis tarde, xa na década dos sesenta, o escultor do Calvario achegou outras esculturas ao lugar. Son Na cume, A paz, Desacougo e O mariñeiro, que deben entenderse como un conxunto, Fartura e O forxador.
Outro escultor presente no parque vigués é José Luis Medina, autor da Cabra con cabritillo e a hiena.
Preto do estanque do este atópase un monólito coa efixie en bronce do poeta Rubén Darío, que loce a lenda: «Príncipe do verso castelán». Foi un agasallo a Vigo do embaixador de Nicaragua en España, Justino Sansón Balladares. E a última incorporación é a estatua dedicada a Domingo Villar, realizada por Pedro Dobao.
A fonte de luces de cores que preside o centro do xardín chegou en 1955 ao seu actual emprazamento. No ámbito botánico, o xardín conta con catro exemplares de casuarinas que están incluídas no catálogo de árbores singulares de Galicia. Únense aos espectaculares fentos xigantes, castiñeiros ou magnolios.
Contorna arquitectónica
Ademais dos propios valores da alameda, toda a súa contorna arquitectónica engrandece o conxunto. En todo o seu perímetro sucédense edificios proxectados por ningúns dos grandes arquitectos vigueses. Desde os máis antigos, asinados por Rodríguez Sesmero, Jenaro de la Fuente Domínguez e Michel Pacewicz, pasando por Franco Montes e Manuel Gómez Romá, ata Antonio Cominges e Xosé Bar Boo. Unha auténtica marabilla para a admiración de todos.
Finalmente, hai que lembrar unha placa no paseo central, na que un alcalde, sen citar o seu nome, anima a todos os vigueses e viguesas a coidar este patrimonio común.