O pasado mes de maio, nestas mesmas páxinas, nun artigo sobre o rexeitamento do Tribunal Supremo británico a admitir o último recurso do Reino de España, finalizaba advertindo que a aquelas desafortunadas noticias podería sumarse a posible estimación da reclamación da propia aseguradora, o Club de P&I, contra o Estado español. Lamentablemente, tamén aquel presaxio cumpriuse.
O pasado mércores, o Tribunal Supremo do Reino Unido facía pública, por unanimidade dos seus cinco maxistrados, a sentenza The Kingdom of Spain and the French State v The London Steam-Ship Owners' Mutual Insurance Association Limited (Non 2) [2026] UKSC 36, que recoñece o dereito da aseguradora do MT Prestige ser resarcida por España e Francia por acudir aos tribunais españois en lugar da a arbitraxe de Londres previsto na póliza.
O Prestige, buque con pavillón de Bahamas, tiña asegurados os seus riscos, que poderiamos cualificar comunmente de responsabilidade civil, cun Club de P&I (como practicamente a totalidade da flota mundial asegurada), e no seu caso polo London P&I Club, mediante unha póliza sometida ao dereito inglés e que incluía unha cláusula de arbitraxe en Londres. Xunto a ela, a xa en ocasións previas comentada regra pay to be paid, é dicir, «pagar para ser pago».
España e Francia, como coñecemos, exercitaron no proceso penal español a acción directa contra o P&I Club ao amparo do Código Penal español. O Tribunal Supremo español declarou en xaneiro do 2016 a súa responsabilidade civil ata o límite da póliza, mil millóns de dólares, e a Audiencia Provincial da Coruña cuantificou as indemnizacións no 2019. A reclamación fronte ao Club cifrouse en 855 millóns de euros.
O Club, pola súa banda, iniciou en Londres senllas arbitraxes contra ambos os Estados. Os árbitros concederon á aseguradora unha compensación equitativa (equitable compensation) polo incumprimento da obrigación de arbitrar, que o xuíz Butcher confirmou en outubro do 2023. O Tribunal de Apelación revogou esa decisión no 2024, ao entender que non existía base legal para tal compensación. E esa é a resolución que agora anula o Supremo británico.
Non pode corresponder a un breve artigo como o presente a análise exhaustiva dunha sentenza tecnicamente complexa. A súa idea central é aparentemente sinxela: quen reclama o beneficio dun contrato debe aceptar tamén as súas condicións.
É o que o dereito inglés denomina principio do beneficio condicionado. Se España e Francia pretendían cobrar do seguro do Prestige debían facelo nos termos da póliza, e entre eles figuraba acudir á arbitraxe de Londres. Para o Tribunal Supremo británico, a obrigación de arbitrar dos Estados non é de natureza equitativa, como sostiveran os árbitros e o xuíz Butcher, senón contractual. A compensación ante o seu incumprimento é unha indemnización de danos e prexuízos do common law, non unha compensación equitativa.
Consecuencias: a sentenza non fixa cantidade algunha. Pero os laudos agora confirmados son condicionais: obrigan a España e Francia a reembolsar ao Club calquera suma que este se vexa obrigado a pagar, se a sentenza española execútase no estranxeiro. Dito doutro xeito: o que o Estado puidese cobrar nun país tería que devolvelo pola vía da arbitraxe londiniense. O efecto económico da condena española queda, na práctica, neutralizado.
O resultado consolida o que xa anticipabamos hai meses: fronte a unha reclamación próxima aos 900 millóns de euros de España, dificilmente superarase a cantidade xa cobrada no seu momento de 23 millóns, depositados nun xulgado español poucas datas despois do sinistro. A iso poderían sumarse os custos de defensa que o Club reclame aos Estados.
O Club de P&I asegura que se limitou a facer valer as regras da súa póliza. No dereito marítimo, as cláusulas de arbitraxe e as regras dos Clubs de P&I non deben ser ignoradas, aínda sendo moi lexítima e lóxica a indignación ante un desastre medioambiental como o causado polo Prestige, e poden acabar custando ao reclamante máis do que pretendía obter. A lectura positiva é que todo indica que para o Estado español o posible maior risco sexa agora o custo das costas legais e nada máis.