Levo tempo pensando que o aclamado progreso da civilización é unha patraña. En realidade máis que avanzar, damos voltas ao redor de nós mesmos. Un xa ten idade para comprobar que a historia é un constante déjà vu. As mesmas acampadas, as mesmas guerras, os mesmos odios, envexas e intereses, con distintos figurantes. É neste preciso naufraxio contemporáneo onde a voz de Salvador Pániker ecoa cunha vixencia case terapéutica. Pániker diagnosticou con precisión admirable a neurose de Occidente: apostamos todo ao cabalo do progreso, da razón instrumental e do futuro, amputando sen anestesia as nosas raíces. E o resultado é este suxeito moderno, flotante e desarraigado, que padece a vertixe constante da inmediatez. Na consulta vense a diario as secuelas deste progreso unidireccional: a fatiga crónica da alma, o baleiro existencial e a tristeza de quen corre sen saber cara a onde nin de que foxe.
O remedio que propuña o filósofo de ascendencia hindú e espírito catalán non era a involución reaccionaria nin a nostalxia paralizante, senón unha fórmula maxistral de asombrosa sabedoría: o retroprogresismo. Para soportar a velocidade da civilización, o alude da intelixencia artificial e as promesas de inmortalidade do transhumanismo, necesitamos, hoxe máis que nunca, ancorarnos no orixinario. Avanzar cara adiante (progreso) pero retendo o contacto íntimo e reverencial coa orixe (retros). É a alianza entre a ciencia e o mito. Entre o imperio da razón e o misterio insondable do sagrado. Na actualidade, o retroprogresismo é un manual de supervivencia de urxencia. Lémbranos que non podemos ser puros entes dixitais porque somos, ante todo, carne, finitud, mamíferos asustados que necesitan a calor da tribo e a cadencia lenta dos ritos e ritmos naturais. Se o progreso nos lanza cara ao cosmos e permítenos descifrar o xenoma, o retros esíxenos volver mirar un atardecer co sobrecogimiento do primeiro homínido, abrazar a nosa ineludible vulnerabilidade e aceptar a morte sen o pánico hixienizado dos nosos días.
A saúde mental da nosa sociedade —esa entelequia cada vez máis escorregadiza— pasa por asumir esta tensión harmónica. Fronte aos profetas da apocalipse e os tecnos-utópicos cegos, Pániker recéitanos a sabedoría de habitar a fronteira. Ser retroprogresivo hoxe é pasear por un bosque milenario cun móbil apagado no peto. É saber que a ciencia cura a enfermidade, pero é a arte, a filosofía e o amor ancestral o que nos fai soportable a existencia.
Quizais sexa o momento inaprazable de regresar á orixe para poder, verdadeiramente, seguir camiñando. Porque sen ese retorno á orixe, á nosa matriz emocional, calquera progreso hipertecnológico non será máis que un elegante e sofisticado descenso á tolemia.