A linguaxe dirixe o foco da atención. Fai visibles situacións concretas e, como sutil contrapartida, corre un tupido veo sobre todo o demais. A cousa non é inocente. Ao parecer, corren tempos de guerra, de crispación social, de polarización ideolóxica. Neles, a batalla polo relato pasa por dominar a arte da persuasión.
O primeiro é participar. Quen non o fai, non existe. Quen fala, establece o marco e os termos do debate: Iso que sucede en Palestina é seica un «conflito», unha «guerra» ou un «xenocidio»?
A principal función da linguaxe é coordinar a conduta social, non describir o mundo. Nin sequera é capaz de transmitir con precisión a información visual que se ten dunha árbore. A súa abafadora complexidade escápalle. De feito, o que alguén cre ver pode sufrir distorsiones pola súa culpa.
Hai experimentos ilustrativos respecto diso. Nun, móstrase aos voluntarios un vídeo de coches chocando. Logo chega a pregunta: «Ían moi rápido cando se golpearon?» a uns, «Ían moi rápido cando se estrelaron?» aos outros. En función do verbo utilizado, a resposta varía, do mesmo xeito que a velocidade que os voluntarios aseguran percibir.
Descricións alternativas dun problema tamén poden dar lugar a preferencias dispares.
O lingüista Nick Enfield propuxo situacións similares á seguinte: dez persoas quedaron atrapadas nunha cova que se está alagando. O rescate é sumamente arriscado e os servizos de emerxencias elaboran dous plans. No A, hai unha boa probabilidade de rescatar a tres desas dez persoas atrapadas. No B, hai unha boa probabilidade de que sete desas dez persoas falezan. Cal é preferible? Á vista está que ambos os plans son idénticos e, con todo, as persoas tendemos a preferir a opción A.
A linguaxe afecta igualmente á memoria. Se se trata de lembrar o aspecto dun rostro co paso do tempo, e para iso recórrese a unha descrición lingüística, é máis probable que dito recordo quede alterado polas palabras usadas para caracterizalo. O mellor sería, pois, esforzarse por reter a percepción visual sen máis.
As analogías e as metáforas tampouco son nada inocentes. Nun experimento, distintos grupos de voluntarios recibiron senllos informes sobre a delincuencia nunha cidade. No primeiro comparáballa cunha «besta salvaxe que nos axexa», mentres que o segundo falaba dun «virus que nos infecta». A diverxencia aparece ao buscar unha solución: os primeiros decantábanse por políticas de forza (máis policía ou penas máis duras) á vez que os segundos apostaban por abordala como unha problemática social (ligada á pobreza ou a educación).
Os exemplos abundan. E é que, como ironizou Bertrand Russell, «eu son firme, ti obstinado e el un idiota cabezón». A linguaxe cativa como o flautista de Hamelin e, por iso, canto máis recalemos nel, máis poderemos controlar a influencia que outros exercen sobre nós.