Nadar contra corrente

juan ramón vidal romaní PROFESOR EMÉRITO DA UNIVERSIDADE DA CORUÑA E ACADÉMICO NUMERARIO DA REAL ACADEMIA GALEGA DE CIENCIAS (RAGC

OPINIÓN

Vista aérea de la playa de Doniños y su laguna
Vista aérea da praia de Doniños e a súa lagoa CARLOS FERNANDEZ SOUSA

Con marea baixa, estes días pódese ver como a choiva sae das lagoas costeiras de Galicia cara ao mar a través do inlet ou ingüeiro. Cando a auga cruza a barra de area prodúcese un efecto moi curioso. Mentres a auga da parte superior flúe cara ao mar, a inferior faio en sentido contrario camiñado cara a terra. Chámase efecto antiduna e ocorre cando o fluxo é moi rápido (número de Froude maior de 1). Nese momento, todo o que está no fondo da canle, animado ou inanimado, é impulsado cara arriba. Os peixes coñéceno e utilízano para vencer obstáculos. Recentemente, uns ictiólogos brasileiros estudando ao diminuto (peixe gato) nunha migración masiva río arriba en tramos da canle case verticais por onde caía unha pequena corrente de auga, observaron e gravaron ao peixe gato xénero Rhyacoglanis, de 89,2 milímetros de longo, aproveitando o efecto antiduna na base da lámina de auga. Máis peces saben o truco, como o salmón, cando volve da súa viaxe allende os mares e trata de chegar ao seu lugar de nacemento. Conségueno moi poucos polos obstáculos que hai no seu camiño; en Galicia, as presas hidroeléctricas. Para evitalo construíronse escalas que o peixe debe remontar en dous pasos sucesivos. O primeiro é un salto ata unha poza, despois introdúcese na lámina de auga e segue ascendendo nadando dentro dela, aproveitando a succión na base do fluxo onde a resistencia da auga aumenta por rozamento coa base da canle utilizando o efecto antiduna.