Eterna mocidade?
OPINIÓN
Algúns investigadores indican que o ser humano podería vivir ata os 125 anos ou máis a finais deste século, superando a marca actual. Poderiamos preguntarnos: por que envellecemos? é posible reverter ou enlentecer o envellecemento? A procura da eterna mocidade con lendas de elixires máxicos e venda da alma ao diaño indican que o ser humano non quere resignarse a envellecer. Quizais a ciencia póidanos axudar a conseguilo.
O envellecemento produce cambios no organismo (engurras na pel, deterioración xeral e do sistema inmunitario). Este mesmo ano, un grupo de investigadores seleccionaron doce características que definen o envellecemento, como cambios no ADN con acortamiento de telómeros (rexións repetidas nos extremos dos cromosomas), modificacións epigenéticas e inestabilidade dos xenes, xunto con inflamación e alteración da microbiota, entre outros.
Os cambios epigenéticos (non se afectan os xenes, pero si que poidan ou non expresarse) permiten diferenciar entre unha célula mozo e outra envellecida, e algúns autores cren que poderían empregarse para medir a idade biolóxica, diferenciándoa da idade cronolóxica, onda outros marcadores sanguíneos. Exemplos de estudo están os pacientes que sofren de envellecemento prematuro ou proxeria debido a anomalías xenéticas, mentres que no outro extremo teriamos ás persoas centenarias. Coñecendo mellor os factores que inflúen no envellecemento, poderemos intentar modificalos.
Hase visto que é posible reprogramar células maduras e levalas cara a estadios inmaturos cos denominados factores de Yamanaka (valeulle o Premio Nobel no 2012 compartido co doutor JB Gordon). É posible facelo en células e nalgúns modelos animais, abrindo a posibilidade de rexenerar tecidos e órganos humanos danados, e quizá nun futuro, rexuvenecer a un ser humano completo. Un dos sistemas máis afectados no envellecemento é o sistema inmunitario, o máis complexo e apaixonante do noso organismo, que fai vixilancia continua: detecta sinais de perigo e células tumorais, elimina patóxenos, transplantes incompatibles e células envellecidas e participa na reparación de feridas. O sistema inmunitario non é só un mecanismo de defensa, é un sistema de control interno.
As persoas maiores teñen inmunosenescencia, con células envellecidas que xeran inflamación e poucas células novas. Como consecuencia, sofren de máis infeccións e reactivación de infeccións latentes (como o herpes), desenvolven cancros e responden peor as vacinas.
Para fortalecer o noso sistema inmunitario podemos incrementar a resposta inmunitaria cunha correcta vacinación na infancia (memoria) e con vacinas deseñadas para persoas maiores (máis doses, con substancias adyuvantes ou con doses sucesivas). Paliar a senescencia evitando axentes que aceleran o envellecemento (consumo de tabaco, alcol e drogas, contaminación atmosférica, infeccións, determinados fármacos, vida sedentaria con pouco exercicio, falta de soño, alta inxesta calórica ou estrés).
Varias empresas están a investigar as bases do envellecemento e investindo grandes sumas de diñeiro para desenvolver fármacos senolíticos (eliminan células senescentes), axentes antioxidantes, antiinflamatorios e outras terapias talles como transfusións de plasma de persoas mozas a maiores, terapias celulares ou cambios de microbiota.
A reprogramación xenética dun ser humano está aínda lonxe. Veremos que depáranos o futuro, pero por agora podemos retardar o envellecemento evitando os factores que sabemos que o aceleran. Levar unha dieta equilibrada, realizar exercicio moderado, recibir a vacinación correcta, durmir entre seis e oito horas, evitar o estrés e os excesos poderá axudarnos a vivir máis e mellor.