Se non me equivoco era o ano 1982. Eu entón tiña só sete anos pero recordo perfectamente, con esa viveza que che deixan as impresións fortes cando es un neno, á miña nai na cociña suxeitándome as mans con bágoas nos ollos e rogándome que nunca, xamais, baixo ningún concepto, pegáselle patadas a ningún paquete ou bolsa abandonada que atopase pola rúa. Eu non o sabía, pero ese mesma mañá un neno de Rentería pouco máis maior que eu por aquel entón, perdera unha perna e un ollo tras darlle un puntapié a unha bomba que ETA deixara abandonada nun portal. Hoxe pódenos resultar estraño pero aquela psicose de medo que facía que a miña nai rogase pola miña saúde, con só sete anos, estendíase como unha mancha escura por toda España.
Mediados dos noventa. Por aquel entón o meu pai era un concelleiro de esquerdas nun pequeno concello rural moi preto de Pontevedra. Un día recibe unha chamada de teléfono. Mantén unha longa conversación e cando volve á mesa, unha expresión grave apropiouse da súa cara, polo xeral risoña. Non nos di que é o que sucede, pero uns días máis tarde, cando baixamos ao garaxe da súa casa, comprobamos que a porta que dá acceso ao interior está aberta. Ao chegar onda o seu coche véxolle facer algo absolutamente impensable e que me xea o sangue: O meu pai axeónllase e comproba os baixos do seu vehículo antes de permitir que nos subamos nel. Máis tarde confesarame que levaba a cabo ese ritual a diario desde o día que recibiu a chamada telefónica dos axentes. Unhas semanas despois, un grupo de terroristas etarras, antigos integrantes do Comando Biscaia, eran detidos en Pontevedra e co tempo, o meu pai deixou de levar a cabo aquel humillante procedemento diario antes de atreverse a entrar no seu coche.
Non era o único. Miles de persoas en toda España tiñan que executar coreografías similares ou moitísimo peores. Son só dous exemplos, pequenos e case irrelevantes na gran fotografía dos feitos, pero creo que suficientemente ilustrativos do clima de medo e opresión que de forma directa ou indirecta sementou a banda terrorista durante décadas. Estes días vivimos o longo final de ETA, que como as vedetes que se resisten a abandonar os escenarios, parece embarcarse nunha interminable xira de despedida. E de fondo, mentres tanto, asistimos ao nada disimulado intento dunha parte da esquerda abertzale de branquear a memoria da banda terrorista. E o peor é que hai ningúns que llo están crendo. Pois non. É imprescindible perdoar para poder seguir adiante, pero non se pode esquecer e moito menos permitir que se reescriba a historia. ETA foi unha organización terrorista. Covarde. Un grupo de pistoleiros cuxo modus operandi habitual era o coche bomba, o paquete explosivo ou o tiro na caluga. Isto non é unha opinión, son feitos obxectivos. Sempre a traizón, sempre de costas, sempre medorenta. Nunca de fronte. Nada dese relato vibrante de gudaris pelexando fronte ao opresor exercito español. Ao mesmo nivel deleznable que os sicarios dos carteis da droga mexicanos, ou posiblemente incluso menos, porque polo menos os pistoleiros de Sinaloa tiran de revolver mirando os ollos aos seus rivais e saben que van recibir chumbo de volta. Estes, nin iso. ETA morreu, perdendo a guerra contra a policía e contra a sociedade. ETA era unha banda que loitaba pola súa causa con medios atrozmente ilexítimos, deixando un regueiro de centos de mortos e mutilados e miles de familias esnaquizadas. Vivímolo, vímolo. Sabemos o que pasou de verdade. Nós estivemos naquel país, que gañou a batalla. Non o esquezamos e non deixemos que se apropien do relato.