No ano 1993, en Galicia, en Santiago de Compostela, publicouse un libro da miña autoría titulado A Administración única no marco constitucional. En tal obra, no capítulo dedicado ao artigo 150.2 da Constitución, abordo o problema do obxecto das leis orgánicas de delegación ou transferencia de facultades en relación con materias de titularidade estatal que eventualmente o Estado pode situar nas comunidades autónomas. En tal capítulo, tras pasar revista ás diferentes posicións existentes sobre a cuestión, afírmase que certa doutrina científica entende que existen competencias absolutas do Estado indelegables e competencias relativas do Estado que poderían delegarse, entre as que se sinalan, en cita, as convocatorias de referendos. Non hai, pódese comprobar, valoración algunha da miña parte sobre o tema. Rexístrase un debate académico, nin máis nin menos.
É sabido que no debate parlamentario do martes pasado sobre o referendo catalán o portavoz de CiU, José Antoni Duran i Lleida, utilizou este libro para atribuírme un pronunciamiento favorable acerca da posibilidade xurídica de que a competencia estatal de convocar referendos puidese ser delegada ou transferida ás comunidades autónomas.
Tal cuestión merece un comentario pola miña banda, que será irrelevante para quen se tome a molestia de ler o capítulo do libro citado anteriormente. A glosa, ben sinxela, debe ser enmarcada no espazo e no tempo. En 1993, quen escribe dirixía a Escola Galega de Administración Pública, institución que propiciou unha serie de debates e reflexións sobre a denominada proposta de Administración única lanzada ao rodo político e doutrinal polo entón presidente da Xunta de Galicia, Manuel Fraga. Tal proposta partía, entre outras ideas, dun entendemento do artigo 150.2 en virtude do cal numerosas facultades correspondentes a materias de interese estatal puidesen ser obxecto de senllas leis orgánicas de transferencia ou delegación co fin de que, en efecto, as comunidades autónomas asumisen maior carga de responsabilidade administrativa residenciando de paso no Estado as políticas públicas que fan á solidariedade e a igualdade.
Neste sentido, o artigo constitucional di o que di: que se poden transferir ou delegar facultades correspondentes a materias de interese estatal que pola súa natureza sexan susceptibles de delegación ou transferencia. É dicir, só se poden delegar facultades de orde administrativa, de natureza administrativa, non competencias completas. Os que nos dedicamos ao dereito sabemos que se trata de dúas realidades ben distintas. Que as leis complementarias de transferencias de competencias a Valencia e a Canarias pasasen a letra constitucional en exercicio dunha mutación constitucional non implica que a letra da Constitución deixe de dicir o que di. É obvio que se queremos que tal precepto diga outra cousa, o que procede nun Estado de dereito é proceder á súa reforma.
En calquera caso, a actualidade do tema permite expor de novo a necesidade dun novo modelo autonómico de estruturación pública e, por suposto, cuestións de orde territorial que non están resoltas e que debesen acometerse sen dilacións: a natureza da autonomía dos entes locais, a reforma do Senado, unha mellor e máis rigorosa distribución de competencias entre os tres niveis de goberno, e, entre outras, unha máis completa e mellor regulación das técnicas de cooperación e solidariedade. É dicir, o título VIII da Constitución debe ser mellorado a través dunha intelixente reforma constitucional na que participen quen teña algo que achegar que faga resplandecer os catro principios que, segundo o artigo 2 da Constitución, balizan o modelo autonómico: autonomía, unidade, integración e solidariedade.
Jaime Rodríguez Arana é Catedrático de Dereito Administrativo da UDC e membro da Academia Internacional de Dereito Comparado dA Haia.