Carla Fernández, historiadora da arte: «O poboado de Fenosa en Chantada ten un elevado valor arquitectónico que merece conservarse»
LEMOS
Fernández estudou os núcleos deseñados polo arquitecto Antonio Tenreiro, sobre os que dará unha conferencia no auditorio municipal chantadino
13 nov 2025 . Actualizado á 19:46 h.O auditorio municipal de Chantada acollerá este sábado unha serie de conferencias organizadas con motivo do décimo aniversario da revista Alicerces. Entre os relatores estará a historiadora Carla Fernández Martínez (Navia, Asturias, 1984), profesora da Universidade de Oviedo, que falará sobre os poboados hidroeléctricos deseñados na Ribeira Sacra polo arquitecto coruñés Antonio Tenreiro Brochón —falecido no 2006— para a empresa entón denominada Unión Fenosa.
—Por que decidiu estudar estes antigos poboados?
—Porque participei nun proxecto de investigación da Universidade de Santiago —onde me doutorei— sobre as repercusións das obras hidráulicas do franquismo. Os encoros que se construíron nesa época modificaron profundamente a paisaxe, pero tamén introduciron tendencias arquitectónicas modernas. Ocupeime da arquitectura dos novos poboados que se edificaron para albergar aos traballadores das presas hidroeléctricas.
—Con que criterio se deseñaron?
—Cun criterio semellante ao das chamadas «vilas de colonización» que se construíron por entón en varias áreas rurais de España. Eran uns microcosmos urbanos expostos para que contasen con todos os servizos necesarios a fin de que os seus habitantes non dependesen doutros lugares. Tiñan economatos, cantinas, adegas, almacéns, hortas e incluso en ningúns deles construíronse capelas. Era un criterio influído pola mentalidade de fomento da autarquía que se promoveu durante unha parte do franquismo.
—Cales foron os que deseñou Antonio Tenreiro Brochón na Ribeira Sacra?
—Os da presas de Vos Peares e de Belesar, en Chantada. Tenreiro foi un dos mozos arquitectos que renovaron esta disciplina en España. Pasou tempadas en Suecia e Finlandia, interesouse pola arquitectura nórdica e estaba ao tanto das innovacións internacionais neste campo. Non foi un caso único, porque nesa época construíronse moitos poboados hidroeléctricos en Galicia e Asturias, e nestas obras participaron moitos arquitectos cuns niveis moi altos de formación e de calidade que introduciron movementos afastados das correntes historicistas que predominaran ata entón.
—Este patrimonio aínda non é moi coñecido.
—Non, aínda que o patrimonio arquitectónico vinculado á industria está cada vez máis en boga, e habería que valorizalo máis. A poboación ten cada vez máis conciencia do seu valor, pero aínda non é algo que se aprecie tanto como unha igrexa románica, por exemplo. Incluso chegou a considerarse como algo molesto, porque moitas veces non se sabe que facer con estas construcións.
—En que estado de conservación atópanse hoxe estes dous poboados?
—O poboado de Vos Peares rehabilitouse e converteuse hai anos nun centro de inmersión lingüística. Neste caso o traballo fíxose bastante ben e aínda que se destinou a un uso diferente do orixinal, non houbo que facer demasiadas adaptacións nas antigas vivendas. O de Chantada, despois de pasar un período longo de abandono, foi adquirido hai pouco pola empresa Hotusa e aínda non se sabe como se fará a rehabilitación.
—Que cre que sería o máis aconsellable?
—Habería que agardar que se respectasen no posible as estruturas orixinais, como se fixo en Vos Peares. O poboado de Chantada ten un elevado valor arquitectónico que merece conservarse. Aínda que sexan unha herdanza do franquismo, estas construcións teñen moito interese porque supuxeron a introdución das correntes arquitectónicas modernas en lugares aos que non chegaran e foron deseñadas por arquitectos importantes e innovadores, como é o caso de Antonio Tenreiro Brochón. Estes poboados, ademais, deseñáronse como unha obra de arte total na que non só se tiña en conta a arquitectura, senón tamén outros aspectos, como o deseño dos interiores. Teñen un importante valor arquitectónico e tamén histórico.
Conferencias
Carla Fernández ofrecerá a súa charla ás 17.45 horas. Con anterioridade, ás 17.10, o catedrático Carlos Fernando Varela falará sobre «Chantada: Restauración e República». Ás 18.30, o historiador Miguel García-Fernández disertará sobre «O poder das mulleres na Idade Media galega».