Protéxete con lentes e goza da túa ao redor: os animais, as plantas e os cambios de temperatura son tan apaixonantes como a interposición da Lúa entre a Terra e o Sol
03 jun 2026 . Actualizado á 11:09 h.Case todas as culturas da antigüidade viviron as eclipses con medo e sentimento de culpa. Moitos temían que a desaparición do Sol fose o castigo dalgún ser mitolóxico. Só nalgúns casos os nosos antepasados celebraban estas ocultacións, imaxinando que a Lúa e o Sol atopábanse como dous amigos ou como unha parella de amantes que por fin coincidían no ceo. Hoxe en día as eclipses xeran unha grande expectación. Con todo, debemos ter algunhas cousas en conta para gozar deles de xeito seguro.
O primeiro son os ollos
Só con mirar directamente o sol uns cantos segundos podemos chegar a sufrir danos irreversibles. Estes poden ir desde a aparición de manchas no campo visual ata a cegueira, no caso máis extremo. Por ese motivo, todos os animais con ollos temos un reflexo que nos axuda a pechalos ou a apartar a mirada de forma automática en determinadas situacións. Habitualmente, cando nos dá a luz de forma moi intensa, desviamos a mirada. Con todo, as eclipses dannos un incentivo para mirar o Sol, cos riscos que iso implica. Por iso durante as semanas posteriores a estes eventos multiplícanse os casos de danos na vista.
A mellor forma de evitar este risco é utilizar lentes homologadas (as famosas lentes de eclipse) ou utilizar sistemas de proxección indirecta como os que se poden fabricar cunha simple caixa de cartón. En todo caso, debemos lembrar que a visión directa do Sol é só unha pequena parte da experiencia de vivir unha eclipse e só se fai para comprobar como vai avanzando a ocultación da estrela. O importante ocorre ao noso ao redor, e maniféstase nos cambios na cor e a cantidade de luz na paisaxe, a baixada da temperatura ou a alteración do comportamento dos animais.
Se alguén utilizase lentes de eclipse durante toda a duración do fenómeno pasaríase dúas horas na máis completa escuridade, salvo pola presenza do minúsculo disco do sol. En todo caso, o único momento no que podemos mirar o Sol sen protección é durante os segundos que dura a fase de totalidade.
Moita xente e pouco sitio
Nunha eclipse de Sol a zona de totalidade redúcese a unha estreita franxa de territorio duns poucos centos de quilómetros de ancho. Por iso os lugares con mellores comunicacións e atractivo turístico reciben moitos visitantes, o que provoca retencións de tráfico e grandes aglomeracións. Na eclipse do 12 de agosto o Sol estará bastante baixo sobre o horizonte, así que en moitos lugares os accidentes xeográficos, as árbores ou os edificios impedirán a observación do disco solar. O mellor para saber se un sitio é idóneo é utilizar un compás, por exemplo a que adoitan incorporar os teléfonos móbiles. Se a vista está despexada en dirección oeste-noroeste (280 graos no compás), o sitio é bo para gozar da eclipse.
É previsible que durante todo o día prodúzanse atascos na zona de totalidade, especialmente cara ao final da eclipse, cando todos os que se desprazaron regresen simultaneamente aos seus lugares de orixe. Por iso, se vives nun lugar onde a eclipse é total, o máis intelixente é buscar un punto de observación ao que se chegue camiñando ou en bicicleta e no que poder pasar comodamente varias horas. Se non vives na zona de totalidade e queres gozar da experiencia en todo o seu esplendor, planifica ben a viaxe e chega ao lugar elixido con suficiente antelación.
Hai persoas que gozan das aglomeracións humanas, sobre todo cando se trata dunha celebración. Con todo, as persoas maiores ou con algunha discapacidade e os nenos pequenos son especialmente vulnerables nestas situacións. Ademais, cando hai grandes aglomeracións, as liñas de telefonía móbil satúranse e deixan de funcionar, polo que as comunicacións se volven imprevisibles. Por outra banda, algúns lugares pódennos parecer marabillosos para gozar da eclipse, pero non son seguros no caso de que se xunte moita xente. As contornas de cantiis e lugares próximos a fortes pendentes son especialmente perigosos.
Respectar a contorna
Sempre —e non só cando hai unha eclipse— debemos deixar os lugares que visitamos polo menos nas mesmas condicións que os atopamos. Por iso é importante recoller todos os desperdicios e depositalos nos colectores adecuados. As contornas rurais son especialmente delicados, sobre todo se se trata de espazos protexidos nos que a presenza humana pode alterar ecosistemas sensibles.
Tamén debemos respectar tanto os terreos de cultivo como os froiteiros, e especialmente debemos evitar actividade que poidan dar lugar a un incendio. Ademais, se optamos por contornas rurais, debemos lembrar levar protección contra as picaduras de insectos, especialmente mosquitos e garrapatas, que poden transmitir enfermidades. Para iso debemos utilizar roupa que cubra todo o corpo e, se fose necesario, aplicar unha loción repelente.
Total ou parcial?
Quen vive na zona onde a eclipse é parcial terán que decidir se lles merece a pena desprazarse a algún lugar onde a eclipse sexa total, porque a diferenza é enorme. As gravacións de eclipses totais están fartas de expresións de alegría e emoción desbordada que non se dan nas eclipses parciais. Por outra banda, estes fenómenos son tan extraordinarios que sería unha pena non aproveitar a oportunidade, tendo en conta que para ver outro haberá que viaxar miles de quilómetros. Ao final, dependendo das circunstancias e responsabilidades, cada un terá que decidir se merece a pena o desprazamento.
Podes ver no mapa a zona de totalidade que cubrirá Galicia, pero se queres saber en detalle canto durará o oscurecimiento completo en cada lugar podes acudir a portais web como o do Instituto Xeográfico Nacional (IGN) ou o de Turgalicia.
A fronteira que separa a franxa de parcialidade da de totalidade ofrécenos algunhas sorpresas. Por exemplo, na costa coruñesa atopamos que a eclipse será parcial en Laxe (ao 99% de ocultación), pero será total en Corme (aínda que vai durar uns segundos). O máis interesante é que non necesitamos penetrarnos moito na zona de totalidade para que a duración aumente de forma notable. Por exemplo, en Carballo a eclipse total durará case un minuto.
Decálogo para unha observación segura
Non mires directamente o Sol sen lentes homologadas para iso.
Evita usar telescopios ou binoculares salvo que teñas os filtros necesarios e experiencia en observación solar. Nunca deixes estes instrumentos desatendidos.
Escolle o lugar de observación tendo en conta as necesidades de quen te acompaña, sobre todo das persoas maiores, con discapacidade e menores de idade.
Acode con antelación ao lugar escollido para a observación. Evita desprazamentos improvisados e de última hora.
En previsión de atascos e esperas longas, leva crema para o sol, comida, auga, roupa de abrigo para a noite, os medicamentos que poidas necesitar e algo para entreterte.
Evita os lugares con risco de caída e, sobre todo, as proximidades de cantiis ou desniveis acusados.
Nesta época do ano pode facer moita calor. Hidrátate ben, protéxete do sol durante a espera e evita as picaduras de garrapatas e mosquitos con roupa de manga longa e repelente de insectos.
Ten en conta que en zonas de grande aglomeración de persoas pode perderse a cobertura de teléfonos móbiles.
Desprázate de forma segura e sostible. Prioriza camiñar, a bicicleta e o transporte público. Aparca só en zonas habilitadas para iso, porque facelo en beiravías pode provocar accidentes ou impedir o paso doutros vehículos.
Respecta a convivencia coa comunidade local e o patrimonio natural e cultural. Evita os cultivos e outras actividades que poidan provocar un incendio.