Aquí téñenme empezando polo principio, dándolle protagonismo á parte dianteira e traseira dos barcos
07 ene 2026 . Actualizado á 05:00 h.Hai uns días publiquei un artigo titulado Estribor e babor. Algúns lectores pedíronme que seguise coa descrición e orixe dos termos náuticos máis comúns e aquí téñenme empezando polo principio, dándolle protagonismo á parte dianteira e traseira dos barcos, a proa e á popa, sen esquecer a relación entre náutica e vida que, como dicían os clásicos, «navegar é necesario, vivir non o é», aínda que a saber se o que nos contou Plutarco xa se refería aos actuais vividores.
Pero, ao gran. No dicionario Espasa, a única definición da palabra proa é a seguinte: «Parte dianteira da nave». E anteponlle unha f ao considerala do xénero feminino. A palabra popa, loxicamente coa f de feminino, defínea: «Parte posterior da nave». Engadíndolle a expresión «de popa a proa», que nos lembra a tonadilla «que a túa es o mar» das nosas mozos excursións. E aí acábase a historia para uns termos de suma importancia, sen os que non existirían as naves nin sequera a civilización.
Por canto son palabras coñecidas, quixen recorrer a vellos libros, enciclopedias e novas Wikipedia para documentarmeen os termos figurativos de tal palabras, para adaptalas á forma habitual de expresarnos.
Verán. Un dos termos que chamaron a miña atención (sacado da Wikipedia), é o de «pór a proa». Definíndoo como «facer as dilixencias conducentes para lograr algo ou contra alguén, como sexa». Por iso, non me estraña que os franceses, tan prosaicos e tan seus, nunha das súas acepcións ao termo proa defínana como nez (nariz); lóxico ao considerar o apéndice nasal como a parte máis adiantada. Pero tamén nos pode facer pensar que algo lles cheira mal a iso de pór a proa. Tampouco aos ingleses débelles cheirar ben a expresión cando, como sucedáneo, utilizan para a proa a expresión nose beak, que vén ser a punta do nariz. Termo que me lembra aos políticos (xa saben que non podo evitar mencionalos e máis como están as cousas), ao comprobar que, entre as cinco clases de proa existentes (dicionario marítimo), haxa «proas finas», cuxo tajamar fere finamente as augas; «proas redondas» cuxa roma roda arrastra augas e lixo e «proas lanzadas» que, para ningúns, son consideradas as máis agresivas nas súas liñas (engadiría liñas groseiras) que, ao ser tan lanzadas, corren o risco de embestir contra os peiraos e partir o alefriz de roda.
E que dicir da popa? Se nos atemos ao sentido figurativo, o termo vén do uso antigo de cu (do latín puppis). Tamén se lle deu dito nome polo feito de que, quen goberna os barcos a remos ou a vela, sinta o seu cu na parte pegada ao temón. Outras dos moitos xeitos de definir (hai sete definicións) ás formas da popa son: «popa cadrada ou de espello», que salgue fóra do codaste e na que cabe case todo o arco parlamentario disposto a aplaudir. E entre esas sete curiosas definicións está a de «popa de cu de mona» que, pola súa estreiteza, representa ben a quen sofre de cu inquedo, aínda que utilizan sen escrúpulos o chamado «cu de lámpada»; buraco da obra viva da popa que resgarda o orificio de saída dos escusados orientados cara a popa.
Se as relacións entre quen politicamente nos representan adoptasen as harmónicas formas con que se deseñan os buques todo iría vento en popa toda a vela, cortando o mar cal veleiro bergantín. Pero, na situación actual da política, as proas e as popas non parecen ser partes dun mesmo barco, coma se non soubesen que, sen elas unidas, non existe posibilidade de pór exitosa proa ao 2026. E iso que todos beben da espuma que se forma a pé de roda, e utilizan o mesmo cu de lámpada.