No potente porto madeireiro que foi Pontecesures, o traballo das mulleres foi crucial: asumían cargas e perigos a cambio duns xornais escuálidos
07 mar 2026 . Actualizado á 05:00 h.Cando llas oe nomear por primeira vez, pódenas «mulleres dos castelos de madeira» confundirse con seres máxicos, cunha variedade de «mouras» afincadas na desembocadura do Ulla. En canto a néboa do descoñecemento comeza a disiparse, enseguida rompe o encantamento e a realidade déixase ver. Dura pero fermosa. Dolorosa pero digna. Valerosa e precaria. Porque cando en Pontecesures fálase das mulleres dos castelos de madeira, fálase de mulleres de carne e óso. Mujeres que durante anos axudaron a soster co seu traballo, tan perigoso como precario, o poderío madeireiro do porto local e a vida das súas familias.
Daniel Seijas, doutor en Historia Contemporánea, axuda a trazar o mapa do porto de Pontecesures no pasado século. Era este un enclave potente, a saída natural para o taboleiro que se producía nos numerosos serradoiros que funcionaban na contorna. «Levábase a Vilagarcía, Marín ou Vigo e dende alí, para Asturias ou Canarias», lembra o historiador. Ese puxante negocio, que viviu unha etapa de esplendor entre os anos 40 e 60 do século pasado, construíase sobre unha materia prima que os homes cortaban nas fábricas —de todos os que houbo, só queda agora un serradoiro en Pontecesures— e as mulleres encargábanse de pór as táboas para secar no porto e de cargalas nos barcos.
O traballo da madeira marcou a paisaxe cesurá durante moitos anos. E é que «toda a zona portuaria» estaba farta destas torres feitas con táboas. «Entre a ponte e onde está a fábrica da Nestlè, estaba cheo», di Seijas. Tamén alén do río sucedíanse esas torres, que acadaban varios metros de altura. «A madeira había que colocala ben para que secara. E as torres había que levantalas con certo arte para que non caíran», relata o historiador.
«Ao tablón traballaron moitas mulleres», conta. A faena era dura. Esixía fortaleza, axilidade e ningún medo ás alturas: había que subir e baixar, había que cargar e mover, e había que facelo todo sen medidas de seguridade, nin roupas técnicas... Máis ben todo o contrario: moitas daquelas xornaleiras rubían polos castelos de madeira descalzas ou cos pés cubertos por pobres zapatos, vestidas cunhas saias —ceos!, que poderían vestir se non?— que seguramente non facilitaban os movementos, senón todo o contrario.
A pesar de esas precarias circunstancias, varias xeracións de mulleres buscaron no porto cesurán un xornal. Eran soldos cativeiros: España vivía unha dura posguerra; anos de fame e padecementos. «Os xornais eran pequenos... Pero aínda menos mal, porque era unha maneira que tiñas as mulleres de acceder a unha certa independencia», sinala Seijas. E reflexiona sobre como, naqueles anos, a mulleres da costa atoparon en fábricas de conserva ou vendendo pescado porta a porta —como as patifas— uns traballos que lles permitían soñar con algo mellor. «Naquel momento as condicións eran malas en todos lados menos na Nestlè, onde había bos soldos e as condicións de traballo eran outra cousa; por iso todo o mundo quería ir para alí».
O mundo das mulleres do taboleiro, ou dos castelos de madeira, se esfumó aos poucos, a medida que declinaba a importancia de Pontecesures como porto madeireiro. A súa memoria, en cambio, non debería desaparecer nunca. Porque elas, igual que moitas outras, contribuíron co seu esforzo e coa súa fortaleza para construír un mundo máis habitable para todas as mulleres que viñeron despois.