IdeologÃa e turbios instintos

Unamuno fai esta afirmación nun artÃculo que publica no diario Agora, apenas quince dÃas antes de que estale a Guerra Civil, onde ofrece «un racimito, a modo de pequeñvos botóns de muestra» de entrañables alardes ideológicos: «Pasa pola praza unha muchachita acompañada dun familiar –escribe–, cando un zÃngano mocetón divírtese en facerlle unha mamola. O familiar volve reprender lle, o mocetón se insolenta e o outro aumenta na reprensión. E entón, ante o grupo que se arremuiña, Âqué ocórreselle ao zÃngano? Pois porse a berrar 'fascista, fascista'. E con isto basta para que o reprensor teña que escabullirse, non fose que le aporreen os bÃrbaros». E prosegue: «Outro dÃa, nun rincón dunha rúa, sorprende un garda municipal a outro mozallón facendo necesidades; achégaselle, non a multarlle según piden as ordenanzas, non, senón a chamarlle a atención, e o necesitado, ao verlle vir, érguese e espétalle un 'Âque son da Fronte Popular!'».

A Unamuno non se lle escapa que nos casos expostos a ideologÃa non é outra cousa senón o disfrace da barbarie e os baixos instintos. Tampouco que os «pobres mozos que se din revolucionarios, marxistas, comunistas, o que sea» non son senón tÃteres utilizados por «certos pequeñvos burgueses que llas dan de bolcheviques», facendo «servil ganapanerÃa populachera». E lembra cómo, nas Cortes constituíntes da República, tras votarse o artÃculo 26 –que disponÃa unha serie de medidas persecutorias contra a Igrexa e outras de 'laicización' do Estado–, un deputado le habÃa confiado: «SÃ, é inxusto; pero aquà non se trata de xustiza, senón de polÃtica». Entendendo 'polÃtica' no seu acepción mÃs sórdida e canallesca, como excitación dos mÃs turbios instintos dunha facción ou banderÃa, logrando á vez a humillación do opoñente (que é o que verdadeiramente excita a quen profesa unha ideologÃa).

Por se a tese de Unamuno fose discutible, saíron en estampida a rebatelo. No diario madrileñou A Liberdade publicaron un solto bilioso e anónimo (sempre resultan entenrecedores eses zoquetes amparados no anonimato que difaman ao home egrexio que xoga o tipo no que escribe) onde se moteja a Unamuno de «vella comadrona» e «home que cando ventosea cre que conmove a tierra», también de «vello espermatista, que arderà nos infernos creados no seu religión para os farsantes, os ambiciosos e os deformadores da realidad». Por suposto, o anónimo vituperador pinta encerrado no seu «caverna reaccionaria» (sempre o jenÃzaro das ideologÃas necesita estigmatizar ao espÃritu libre) e, no colmo do engreimiento (pasión moi habitual nos mindundis, que se cren investidos de autoridade para buscar as cóxegas gramaticais ao escritor eximio), acúsao de escribir cunha «mezcolanza de lugares comúns, de pleonasmos e de solecismos». E conclúe, tan orondo: Â«É un espÃritu soez e rebaixado. É un insigne cafre».

Sen dúbida, o tipejo que escribió esas lÃneas, furiosamente ideologizado, é a mellor constatación do aserto unamuniano. En efecto, as ideologÃas non son mÃs que o traxe de festa (laica) que se pon os instintos mÃs turbios. Noutra pasaxe do artÃculo que citÃbamos mÃs arriba, Unamuno lanza unha descripción extraordinariamente atinada da andrómena ideológico: «Tragaldabas que reservan rodas de muíño para facer comulgar con elas aos apaiolados que lles len. ÂApaiolado? Outra cousa. Que asà como se len os clandestinos libritos pornogrÃficos para excitarse estÃmulos carnais, asà lense esas soflamas para excitarse outros instintos». Hoxe esas soflamas xa nin sequera se len, porque os ideologizados convertéronse namentres en analfabetos funcionais; e as soflamas mándanllas entre eles por guasap, en vÃdeos sóo aptos para alienados.