Os 78 voos que salvaron vidas

No 2016 houbo en Galicia case 80 desprazamentos aéreos para trasladar órganos e realizar transplantes; en cada operativo poden participar máis de cen presentas

.

Santiago / La Voz

España é máis que nunca líder en transplantes. Co 0,6 % da poboación mundial, xera o 6,6 % do total de doazóns. Moitos deles realízanse na contorna. E é que a proximidade xeográfica é importante porque hai órganos que deben estar no receptor en catro horas, como ocorre co corazón. Pero cando aparece un doante e un paciente necesita urxentemente un transplante para sobrevivir, a ONT ponse ao choio en calquera punto da xeografía. Comezan os operativos de traslados aéreos, ás veces incluso máis aló das fronteiras, nos que poden chegar a intervir máis dun centenar de persoas entre sanitarios e non sanitarios.

Na comunidade galega, no ano 2016, houbo 78 desprazamentos aéreos por este motivo, case sete ao mes. En once casos o órgano viaxou nunha compañía regular, xa que a Organización Nacional de Transplantes teñen convenios de colaboración con Iberia , Vueling e Air Europa para trasladar sen ningún custo órganos extraídos e perfectamente empaquetados. Ocorre por exemplo co ril, cuxa durabilidad é máis elevada, polo que pode esperarse á saída dun voo regular. Na maioría dos casos hai máis urxencia e hai que recorrer a unha compañía privada. O ano pasado foron 67 veces en Galicia. En España as cifras globais ascenderon a 707 voos, 135 en liñas regulares e 572 nunha compañía privada.

Cando unha aeronave leva un órgano para salvar unha vida, non existe outra prioridade. Aínda que algúns aeroportos non abren as 24 horas, nestes casos a ONT solicita unha prolongación do seu horario e incluso a súa apertura para recibir a un destes avións ambulancia. Ademais, destacan desde o Sergas, como tamén hai aeródromos do exército, «a colaboración do Estado Maior do Aire do exército español é imprescindible».

¿E como leva a cabo todo o operativo cando un hospital dá o aviso de que existe un doante? Despois de valorar á persoa que doa e obter o consentimento, sexa familiar ou xudicial, analízase que órganos serían aptos para un transplante. A continuación a ONT realiza as ofertas con toda a información, e para garantir a equidad séguense dous criterios, o clínico e o territorial. O territorial tamén é importante aínda que non o pareza, porque si o transplante é na mesma zona redúcese ao máximo o tempo de isquemia, é dicir, o período que vai desde a extracción do órgano ata que se implanta no receptor. O criterio clínico ten en conta a compatibilidade e a gravidade do paciente, como ocorre co código cero, que ten prioridade.

Cando se decide onde vai ir o órgano é cando se establece que medio de transporte se utiliza. En termos xerais cando o desprazamento é local -na mesma cidade ou área de influencia-, ou curto, a menos de 300 quilómetros, recórrese a unha ambulancia. A partir de aí, debido ao tempo de isquemia, adoita ser necesario utilizar un medio aéreo. Como curiosidade, en febreiro do 2015 asinouse un convenio con Renfe para transportar de forma gratuíta os órganos en trens de alta velocidade. A ONT úsaos nas cidades que teñan AVE e co transplante renal cruzado, que ao ser de doante vivo pode programarse con antelación.

O como funciona o operativo tamén depende do órgano e dos hospitais. Por exemplo, si o doante está nun centro sanitario no que non se realizan transplantes, debe desprazarse o equipo do hospital receptor para extraelo. No entanto, no cardíaco sempre viaxa este equipo aínda que no hospital donador fagan transplantes. Pode ocorrer que por circunstancias excepcionais nalgunha ocasión non poidan ir, pero son casos puntuais. No caso dos hepáticos e os renais non fai falta que se desprace o equipo, salvo que alí non haxa profesionais para a extracción.

España non pode estar á cabeza do sistema mundial de transplantes sen solidariedade entre autonomías. O 23 % dos órganos que se trasplantaron no 2016 fixérono nunha comunidade diferente á do doante. En Galicia, por exemplo, 76 órganos procedentes de fóra viñeron a pacientes galegos, e 57 saíron fóra de Galicia.

«Hai 25 anos a policía municipal detiña o tráfico cando iamos»

E. Á.
.

José Cuenca é o xefe do servizo de cirurxía cardíaca do Chuac e responsable do programa de transplante cardíaco

É o seu traballo e a súa rutina diaria, pero non por iso ten menos mérito. Os equipos de transplantes deben facer o seu labor cunha estrita coordinación. José Cuenca é o xefe do servizo de cirurxía cardíaca do Chuac e responsable do programa de transplante cardíaco. Varía en función do tipo de órgano, porque uns duran máis que outros, pero cada operativo require que a Organización Nacional de Transplantes estea pendente «non menos de doce horas e nalgún caso ata 24», explica Conca.

Hai órganos que poden incluso ir nun voo regular, por exemplo os riles, mentres que no caso do corazón o tempo é limitado, «o corazón ten que estar a latexar no receptor máis ou menos ás catro horas desde que se fixo a extracción». Isto implica que desde que se fixa a hora toda a loxística debe estar perfectamente planificada, «en ocasións debemos voar a distancia, porque con frecuencia imos a Barcelona, e o voo xa dura hora e media», detalla Conca. E é que os cirurxiáns deben retirar o órgano no hospital do doante, volver, suturar o corazón e que estea activo no receptor nunha escasá marxe de catro horas.

Seguir lendo

Recorrer a outro país é máis habitual si o paciente é neno

A colaboración entre países existe, aínda que non é o máis frecuente por cuestión de tempo. No entanto igual que un equipo portugués pode vir a Galicia e viceversa, xa que son destinos próximos, o mesmo ocorre con comunidades como Cataluña ou Navarra, que en ocasións acoden a países veciños como Italia ou Francia. No entanto, o alto índice de doantes fai que sexa máis frecuente a situación contraria, é dicir, que equipos europeos veñan a España si hai unha urxencia.

José Cuenca, o responsable do programa de transplante cardíaco do CHUS, asegura que esta situación adoita darse cando o paciente é un neno, é dicir, nas intervencións pediátricas, que teñen unhas características moi definidas, pode ser que non haxa un posible receptor en España, polo que si existe a posibilidade de que se beneficie un menor doutro país desprázanse para extraer e realizar a intervención.

As cifras galegas

Na comunidade galega realizáronse no 2016 case 300 transplantes, a maioría no  Chuac, 235, mentres que o resto foron no CHUS. Os doantes, con todo, repartíronse en todos os hospitais galegos, sendo o complexo hospitalario o que reuniu máis. Un dos datos máis destacados dos transplantes é que debido ao descenso de mortes por accidente de tráfico e ao envellecemento da poboación, a idade media dos doantes creceu vinte anos nunha década, pasando de 42 anos de media a 61,5 no 2016.

Seguen crecendo os doantes en España, e no primeiro semestre soben un 6,7 %

Precisamente este sábado 9 de setembro celebrouse o Día Europeo do Doante, unha iniciativa do Consello de Europa que aglutina a 47 estados membros. E co gallo desta data o Ministerio de Sanidade actualizou os datos de transplantes e actividade da Organización Nacional de Transplantes, que volven deixar a España como líder indiscutible neste acto de altruísmo. No primeiro semestre do 2017 aumentou o número de doantes nun 6,7 %, polo que si se mantén o mesmo ritmo poderían superarse no 2017 os 45 doantes por millón de poboación -no 2016 a cifra situouse en 43,8-.

En canto á actividade de transplantes, o ano pasado foron 102,3 enfermos por millón de habitantes, a taxa máis alta do mundo, tras a que se sitúa Estados Unidos con 99,9. Países como Italia, Dinamarca ou Finlandia non chegan aos 70. Os datos de España fixeron que se converta en asesora doutros estados que queren mellorar as súas cifras de doazón e transplante. Australia e Canadá, por exemplo, xa elevaron as súas cifras tras traballar cos profesionais da ONT. Outros como Portugal, Italia ou Reino Unido tamén seguen o modelo español ou algunha das medidas que nel se contemplan.

¿E o mundo?

O certo é que o Rexistro Mundial de Transplantes arroxa datos moi positivos en canto a esta actividade, con 126.670 en total, o que supón un incremento do 5,8 %. En Europa foron 33.385, a maioría, case 21.000, de ril. En canto á lista de espera na UE, a data 31 de decembro agardaban por un órgano 59.168 enfermos. A cifra negativa é a das persoas que falecen á espera dun transplante, que foron 3.795 na Unión Europea.

Fomentar a captación

Un dos obxectivos da Organización Nacional de Transplantes é fomentar o papel dos profesionais das unidades de coidados intensivos para que detecten aos posibles doantes, así como dos especialistas de urxencias. Outro é fomentar a doazón en asistolia, que é a vía que máis aumentou. Agora mesmo este modelo representa na Unión Europea o 13,7 % de todas as doazóns de persoas falecidas, mentres que en España xa supuxo o 24 % do total.

A doazón en asistolia é aquela que se produce en parada cardíaca e non en morte cerebral, que é como se facía habitualmente esta intervención. 

«Preocupa todo, porque todo ten que saír ben»

.

Isabel Caulonga é enfermeira do equipo de transplantes do CHUS

Isabel Caulonga é enfermeira do equipo de transplantes do CHUS. Ela non voa, porque se encarga da coordinación, e cando se lle pregunta que é o que xera máis preocupación nestes operativos contesta sen dubidalo, «preocupa todo, porque todo ten que saír ben». E é que para que un transplante culmine con éxito a extracción debe ser correcta, o órgano válido -xa que ás veces se comproba posteriormente que non o é-, debe implantarse no receptor, e que este non o rexeite.

Moitos pequenos pasos que a experiencia e a profesionalidade levan a que o resultado sexa positivo na maioría dos casos, e que xera unha satisfacción especial entre os sanitarios. «Un paciente renal, pendente dunha máquina, de súpeto pasa a ter unha vida independente, e ocorre o mesmo cos pacientes hepáticos, por suposto que é algo moi satisfactorio», conta Caulonga.

Seguir lendo

Votación
3 votos
Comentarios

Os 78 voos que salvaron vidas