Cando adestraba á selección inglesa de fútbol, Fabio Capello dixo que para entenderse cos seus xogadores non necesitaba máis de cen palabras. Parecen moi poucas, aínda que é certo que só falaban de fútbol. A cifra non está moi afastada do número de voces que manexan algunhas persoas. Un estudo indica que os adolescentes de certo país hispanohablante teñen un vocabulario de 307 palabras. Os doutro só empregan 254.
Unha persoa coñece moitas máis palabras das que emprega, e estas varían en función da cultura de cada un e da súa actividade. A un escritor, un xornalista ou un profesor supónselles un caudal léxico superior ao que utilizan, por exemplo, un futbolista ou un traballador manual. Pero, en xeral, obsérvase unha preocupante perda de vocabulario.
Unha das manifestacións da pobreza léxica son as palabras ómnibus, tamén coñecidas como palabras baúl e comodín. Son as que valen para case todo. Quizá a máis empregada sexa cousa. Todas son cousas, desde a cousa que en certos actos leva a raíña na cabeza (unha tiara), á cousa que lle saíu a un cuñado nunha axila (un golondrino), pasado pola cousa que un fumador pide que lle achegue un interlocutor (un cinceiro). Pero non queda aí a cousa, pois cousa alterna con coso, chisme, aparello, cacharro, iso... Todos absolutamente inadecuados para que o receptor da mensaxe saiba que lle falan dun garfo, un tapón, un receptor de radio ou un trade a non ser que un xesto sinale o obxecto en cuestión.
Déronse conta de que quen antes tiñan can, gato ou paxaro agora só teñen mascota? Os que reduciron o seu léxico zoolóxico a mascota seguramente están a esconder o seu temor a non saber nomear algúns dos bichos que a xente do século XXI acubilla nas súas casas, desde réptiles a puercos... Iso si, todos de orixe exótica.
Houbo un tempo en que un se ía a durmir coa súa esposa, o seu esposo, a súa muller, o seu marido ou o seu amante (quen a ou tíñano). Hoxe parece que só existe parella, de tal xeito que cando unha persoa preséntalle a súa parella a alguén este non sabe que clase de relación úneas.
En case todos os campos da actividade humana fixéronse fortes palabras ómnibus, desde tema a realizar, desde fenomenal e fantástico a moi ben. Pero quen non se resigne a converterse nun indixente cultural ten recursos para evitalo, o principal dos cales é, ademais, un pracer: a lectura.