A ermida da nosa Señora dos Campos e a peste que arrasou Monforte

Un coleccionista monfortino conserva a única foto que se conserva da vella capela do monte de San Vicente


monforte

Seguindo a documentación do mosteiro de San Vicente do Pino , a desaparecida ermida da nosa Señora dos Campos, foi levantada no ano 1579. Existe a estendida e errónea afirmación de que os condes de Lemos decidiron edificala, coincidindo coa orixe do voto de bendición dos campos de Lemos, para realizar nese lugar a citada cerimonia motivada pola peste que azoutaba esta terra. Elixiran ese escenario para a ofrenda que instauraron a San Roque, que tería a condición de perpetua e sería renovada todos os anos o día 16 de agosto. Neste voto está a raíz da actual celebración do martes de Pascua. Pero en realidade, a ermida fora construída case vinte anos antes, como certifican varios documentos históricos, entre eles, o libro rexistro de escrituras de frei Mancio de Torres, realizado en 1613.

A única fotografía coñecida que se conserva na que aparece este histórico lugar pertence a José Luis Martínez Montero, propietario dunha valiosa colección de libros, publicacións e fotografías antigas de Monforte. Nunha das moitas imaxes históricas que conseguiu reunir, captada posiblemente a finais do século XIX, aprécianse as ruínas da ermida da nosa Señora dos Campos xunto coa tau utilizada polos condes de Lemos nas súas construcións. Era un símbolo que empregaban, entre outros móbiles, a modo de amuleto e coa esperanza de previr da peste.

Ao coidado dunha muller

Na foto figura gravada na pedra a data de 1679. Recordemos que a construción da ermida é anterior nun século. Talvez no ano indicado realizásense obras de mellora, ou houbo algún tipo de feito que aconsellou cincelar esa data nas súas pedra. Temos noticia da ermitaña que coidaba do singular templo relixioso en 1628, cincuenta anos antes do ano que figura na fotografía. Isabel de Casanova foi a primeira muller na nómina de persoas que se fixeron cargo do coidado desta sinxela e, á vez, histórica ermida.

En décadas pasadas, doutra banda, celebrábase nesta bela paraxe a romaría en honra a Santa Uxía, sendo moi concorrida. Era típico subir ao monte con carros, burros ou simplemente a pé. As empanadas de páxaras ou papuxas e o bo viño da zona non faltaban nos manteis naquela festa, que posiblemente fose para os monfortinos o que hoxe significa a romaría que se celebra na Parte en honra a San Mateo. Nalgunhas adegas seculares, que son covas labradas na propia roca do monte de San Vicente, e que hoxe perduran, expedíase o viño para a romaría de Santa Uxía.

O abandono ao que, por diversas causas, foi sometida a ermida da nosa Señora dos Campos motivou a súa ruína e posterior desaparición. A principal razón foi a marcha obrigada dos monxes de San Vicente do Pino como consecuencia das exclaustraciones derivadas das desamortizacións da primeira parte do século XIX.

Efectos dun furacán

En libros e publicacións de finais do século XIX -O Cabe, ano 1883, ou Monforte os seus monumentos, lendas e tradicións, de Ricardo Rodríguez Vilariño de Barbeito, ano 1896, pódense ler noticias da época, moi ilustradoras. No Cabe publícase nesas datas esta crónica local: «O xoves último, co gallo de visitar os monumentos tivemos ocasión de ver o lamentable estado en que se atopa a estrada que conduce á capela do Campo da Virxe e á igrexa de S. Vicente; así como tamén a desfeita causada na devandita capela por unha árbore que derrubado polo furacán que se deixou sentir unha das noites do pasado Febreiro, caeu sobre ela. A todo isto noso benemérito Concello non se dispón a repor ningún destes danos».

Das adegas que perduran nesta histórica paraxe monfortina, existen referencias documentais sobre a súa existencia desde o século XV. No inventario dos títulos de pertenzas do Mosteiro de San Vicente do Pino do ano 1821 lese: «Escritura de permuta outorgada no día nove do mes de maio ano de 1637, ante Francisco López de Sobrado, escribano de S.M. e veciño da Villa de Monforte pola que este mosteiro adquiriu dúas adegas no Campo da Virxe dadas en virtude da devandita permuta pola nai Sor Catalina da Concepción do convento de Descalzas da devandita vila».

Nese inventario alúdese a un aforamento relacionado coas adegas do monte de San Vicente: «Unha escritura de foro outorgada por Tomas Antonio de Arzua Contador Maior dos Estados de Lemos, como apoderado do Excmo Sr. D. Ginés Fernando Ruíz de Castro Conde de Lemos en 22 de agosto ano de 1691, ante Andrés Pascual Vázquez de Piñeiro, escribano desta vila, a favor de Pedro Rodríguez Mosquera, veciño dela, dun sitio xunto a hermita da nosa Señora co fin de fabricar unha adega en renda dun real de vellón para o aforante».

A causa principal do seu abandono foi a marcha dos monxes tras a desamortización

Un voto que aínda se mantén e que tivo a súa orixe nunha epidemia

A orixe deste histórico voto de renovación dos campos, no que afunde as súas raíces a actual celebración do martes de Pascua, ten a súa orixe nunha calamitosa peste que azoutou dun xeito moi severo ás terra de Lemos, nos últimos anos do século XVI. Un documento que se custodia no arquivo municipal, sen ningunha dúbida, un dos de maios valor histórico de cantos se conservan neste lugar, faise eco daquel episodio; «Na vila de Monforte de lemos a catorce dias do mes de xullo do nobenta e oito anos, o licenciado Ruy gomez corrixidor desta vila dixo que por quanto as portas desta vila e os postillos da preto nas partes que estan caidas e a porta de novo se hiço na ponte e outras que estan en Santo antonio estan mal botas e todo ten nescesidad de repararse de novo e de pecharse do todo algúns camiños para guardedela peste e que non entren en estadha vila e suarrabaldo presenta ningunha dos pobos inpcionados».

O documento é do ano 1598 e permanecía inédito ata que puiden recompilalo para unha investigación. O texto que se conserva no arquivo municipal alude ás medidas que adoptaba entón o Concello para evitar que se propagase a peste e especialmente para evitar que accedesen á vila presentas portadoras da enfermidade.

Tapias altas de madeira

«Débense çerrar cos seus tapias altas de madeira que non poida entrar por elas presenta ningunha e as dhas portas que estan na a ponte e cara a sant antonio póñaas coas súas llabes e fechaduras de maneira que sen horden da garda non poidan entrar de dia nin de noite presenta ningunha e aga que se aga unha porta no camiño que ba para o colexio da compañía e axuda ao mais que lle parecer  neçesario para a garda desta vila e arrabal e en caso que os devanditos reusen de prestala dha quantia de maravedis dabaldio comision de alguacil maior para que lles compela a iso e ansi o probe(...) Asino o licenciado Ruy gomez ante min antonio felpeto escribano», recolle textualmente este documento.

O Concello pedía tapiar as entradas para que evitar a entrada de enfermos

Coñece toda a nosa oferta de newsletters

Creamos para ti unha selección de contidos para que os recibas comodamente no teu correo electrónico. Descobre o noso novo servizo.

Votación
5 votos
Comentarios

A ermida da nosa Señora dos Campos e a peste que arrasou Monforte