monforte / a voz

As xornadas de observación e anillamiento de aves que organizaron o pasado fin de semana na parroquia monfortina de Distriz a Sociedade Galega de Ornitoloxía e o grupo naturalista Hábitat puxeron de relevo a importante transformación que sufriron as poboacións de aves e a paisaxe tradicional da zona nas últimas décadas. As actividades levaron a cabo nas mesmas áreas onde o importante ornitólogo británico Christopher Mead realizou unha serie de estudos de campo en 1965 e 1967. A comparación dos datos obtidos entón por este investigador e os que se acaban de rexistrar agora indica «un cambio radical» na avifauna e a vexetación, segundo indica Cosme Damián Romai, un dos promotores destas xornadas.

Nos anos sesenta, Mead rexistrou a presenza nesta zona de 96 especies de aves. Nos pasados días só puideron inventariarse 46 especies. Os investigadores capturaron un total de 79 exemplares de quince destas especies co fin de examinar o seu estado, realizar medicións e colocarlles anillas identificativas para seguir os seus movementos migratorios. As demais foron censadas mediante a observación visual e a identificación dos seus cantos.

Os investigadores relacionan esta perda de biodiversidade cos cambios ambientais que se produciron na zona nas últimas décadas. «As observacións que fixo Mead non seu día e as explicacións dous veciños indícannos que a paisaxe dá zona era entón un mosaico moi variado composto de terras de cultivo, matogueiras e zonas boscosas», apunta Romai. «Hoxe en día a maioría dous cultivos están abandonados e desapareceron moitas sebes que separaban vos terreos e que servían de refuxio a moitas especies de aves», agrega.

Espazos máis pechados

Os ornitólogos sinalan que esta transformación da paisaxe é análoga á que se deu en moitas outras zonas de Galicia. «Antes definíanse estas paisaxes tradicionais como mosaicos agro-silvo-pastorais -sinala Romai a este respecto- e agora fálase de mosaicos silvo-agro-pastorais, que son espazos moito máis pechados onde predomina ou monte e vos cultivos e prados ocupan un lugar secundario».

Todo apunta a que esta paisaxe moito menos variada que o que predominaba hai décadas - din os expertos- carrexou unha forte diminución das comunidadades de aves, que agora están formadas por un número moito menor de especies, o que supón unha importante degradación ambiental.

Comunidades de zonas de bosque e de matogueira

Os profundos cambios que se rexistrou na paisaxe tradicional da parroquia de Distriz desde os anos sesenta, segundo os organizadores das xornadas ornitológicas do pasado fin de semana só parecen ter beneficiado a certas aves vinculadas ás zonas de bosque, como os agateadores e carboeiros. «Estas especies non só non só desapareceron, senón que agora parecen máis abundantes que cando as rexistrou Mead», di Cosme Damián Romai.

No entanto, os ornitólogos puntualizan que a perda da paisaxe tradicional non foi tan extrema como noutras partes de Galicia. A proba -engaden- é que puideron capturar exemplares de catro especies de papuxas ou currucas, vinculadas a zonas de matogueira. Christopher Mead tamén identificou catro especies deste tipo na zona, pero non eran exactamente as mesmas. Agora está presente en Distriz a papuxa picafollas ou curruca mosquitera (Sylvia borin), que colonizó Galicia nos anos oitenta. Nos pasados días non se rexistrou a presenza da papuxa real ou curruca mirlona (Sylvia hortensis), que foi vista por Mead. Na actualidade, esta especie é moi escasa en Galicia e ao parecer só nidifica na serra de Enciña da Lastra.

En todo caso, en opinión dos investigadores, a presenza das referidas especies indica que en Distriz, a pesar dos cambios das últimas décadas, non desapareceu do toda a paisaxe tradicional ao que están ligadas. «En moitas outras zonas de Galicia este medio extinguiuse por completo, que foi ou que sucedeu na Costa da Morte, por exemplo, por causa dás plantacións de eucaliptos», agrega Romai.

Nos anos sesenta aínda se podían ver nas proximidades do centro urbano de Monforte diversas aves que frecuentan os campos de cereais e as terras de barbecho, como o sisón (Tetrax tetrax), o paspallás (Coturnix coturnix), a perdiz vermella (Alectoris rufa) e a perdiz pardilla, chamada charrela en galego (Perdix perdix). A presenza destas catro especies foi rexistrada no seu día en Distriz polo equipo de investigadores de Christopher Mead. Ningunha delas puido ser avistada durante as observacións que se realizaron o pasado fin de semana na mesma zona.

Na actualidade, a perdiz pardilla é unha especie seriamente ameazada que está confinada en Galicia a algunhas áreas de montaña. Mead puido avistar un grupo de dezanove exemplares en Distriz en setembro de 1967. As poboacións de sisón tamén se reduciron drasticamente e limítanse a unhas poucas parellas en certas zonas da Terrá Chá e a comarca ourensá da Limia. Esta escaseza actual contrasta co elevado número de exemplares que rexistrou en Monforte o ornitólogo británico: vinte e sete en 1965 e 58 en 1967.

Abandono dos campos

A perda destas especies ligadas ás paisaxes agrarias tradicionais vincúlase ao abandono dos cultivos de cereal, antes moi abundantes en Distriz e noutras partes do val de Lemos, que se pode atribuír en gran parte á emigración e ao despoboamento das zonas rurais. «Christopher Mead indicou non seu traballo que ese abandono dous cultivos xa notábase naquela época, así que é probable que a avifauna ligada a esas zonas fose aínda máis rica en épocas anteriores», comenta Romai.

Os cultivos abandonados foron en gran parte invadidos pola vexetación silvestre, pero noutros casos substituíronse por plantacións de piñeiros que non son capaces de soster a estas poboacións de aves. Foi o que ocorreu no monte chamado Costa do Medio, a escasa distancia das zonas onde Mead realizou as observacións que se repetiron nos pasados días. Romai engade que outras zonas outrora dedicadas a cultivos cerealísticos tradicionais convertéronse en plantacións de millo. «Non municipio de Bóveda hai algunhas zonas que en teoría poderían albergar sisóns, pero hoxe están plantadas de millo e esa especie non pode manterse neste tipo de cultivos», conclúe.

Votacin
0 votos

Un radical cambio ambiental testemuñado polas aves en Distriz