O 14% dos problemas de convivencia nos centros orixínanse en redes sociais

«Podemos prohibir o móbil no recreo ou ensinarlles a non pelexarse», di unha experta

Jóvenes de ESO aprovechan los últimos minutos antes de entrar en clase para usar el móvil
Mozos de ESO aproveitan os últimos minutos antes de entrar en clase para usar o móbil

redacción / a voz

En Galicia calcúlase que ata o 14 % dos conflitos que se xeran durante o ensino secundario están relacionados coas redes sociais. Apenas hai datos respecto diso, e ningún oficial, só enquisas e sondaxes; de feito, poucos estudos envellecen tan mal como os relacionados cos mozos e o teléfono móbil. Pero aínda que se pasou do SMS ao WhatsApp e de leste a Instagram ou as outras redes sociais, cando aparece o conflito os temas son recorrentes: insultos, ameazas e extensión de rumores sobre un compañeiro de clase. Os casos máis graves son envíos de material con escenas íntimas, acoso activo ou, en maior medida, campañas sen carga cara á persoa, que é unha das características do acoso

Os datos non estrañan aos expertos,porque gran parte da vida dos adolescentes transcorre nas redes sociais, e vincúlanse tanto coa súa día a día que xa non se pode diferenciar entre realidade virtual ou física. «As pelexas nas redes sociais son as que antes había no patio do colexio». Dio Nathalie Lamarque, quen, xunto a Juan Manuel Saído, dirixe unha escola de pais de Vilagarcía. E José Raposeiras, do servizo de orientación da Xunta e profesor da Universidade de Vigo, sinala nun dos seus estudos que o 40 % dos estudantes recibiron no seu terminal contido inapropiado; claro que o traballo de campo de Raposeiras fíxose no curso 2012/13, despois da irrupción de WhatsApp pero antes de Instagram, Snapchat ou Twitter. O que parece probable que non teña cambiado moito neste tempo é que o 97 % non denunciaron o feito á policía, a pesar de que sabían que estaba mal.

Control do profesor

Con todo, tanto Lamarque como Raposeiras cren que o móbil debe usarse en clase de secundaria nun contexto de control por parte do profesor, xa que é unha ferramenta magnífica para os mozos. Non só se aprende con el, argumentan, senón que é obrigación dos docentes ensinar aos alumnos a facer un bo uso desta tecnoloxía. Pero, loxicamente, telo preto é unha tentación. ¿Un bo sistema en clase? «Hai aulas nas que teñen unha cesta. Alí cada alumno deixa o móbil e recólleo á saída ou cando o profesor llo permite», di Nathalie Lamarque, quen recorda que «un adulto mira o móbil unhas 200 veces ao día». Nos cambios de clase enténdese que os móbiles seguirán na cesta.

Tanto Lamarque como Raposeiras avogan por permitir o uso do teléfono no recreo, aínda que con condicións. O profesor universitario cre que «antes dos 14 anos o rapaz non pode levar o móbil ao colexio. Pero no bacharelato, por exemplo, xa é outra cousa». E Lamarque cre que «temos dúas caras: si prohibimos o uso do móbil non lles ensinamos a consumilo e, fronte a iso, podemos ensinar aos mozos a non pelexarse», porque, recalca, o conflito é humano; a clave é xestionalo ben.

Lamarque propón na súa escola medidas educativas que teñen moito de sentido común: «¿É lóxico que un adolescente teña un móbil de mil euros? ¿Que durma con el? ¿Que cousas facemos cos nosos fillos ademais de levalos dun sitio a outro?». Apunta que as familias non poden «usar o móbil como un xogo de poder cos seus fillos» e deben abrirse aos intereses dos mozos: «Cando non se senten xulgados, encántalles aos mozos falarnos das súas cousas, como das súas youtubers favoritos».

A filosofía da Consellería de Educación é proteléfono: «Os móbiles poden funcionar como unha ferramenta pedagóxica de primeira orde, máis no contexto actual, no que a consellería está a impulsar as competencias STEM entre o alumnado; pero deixa a criterio e elección dos centros a posibilidade de usalo nos períodos lectivos, no marco da autonomía que esta consellería lles quere confiar aos centros de ensino».

O uso educativo do móbil dentro da aula parece ser tamén a tendencia nos colexios concertados relixiosos. Na comunidade, a organización Escolas Católicas, que agrupa á práctica totalidade (120 colexios), aposta claramente polo uso do móbil ou o comprimido en clase, tanto que o próximo día 20 celebrarase un encontro sobre a integración da tecnoloxía na aula e, ademais de que varios expertos conten a súa experiencia, ofreceranse talleres coas principais marcas tecnolóxicas do mundo.

«Estas clases válenlles por dez», di un docente

En clase de Literatura, los alumnos salieron al patio con sus teléfonos
En clase de Literatura, os alumnos saíron ao patio cos seus teléfonos

manu outeiro

«Estas clases valen por dez. Non é o mesmo recibir a mensaxe nunha aula que ao aire libre facendo fotografías», explica Anxo Núñez, profesor de Literatura do bacharelato internacional do IES do Castro, de Vigo, mentres os seus alumnos percorren o xardín do centro fotografando árbores cos seus móbiles. Literatura, árbores e fotografía. Soa raro ata que o mestre explica a intención do exercicio. Coa aplicación Google Keep, os estudantes crean notas multimedia (texto e fotos) cos exemplares do xardín do centro, entre os que se atopa un centenario ombú catalogado como árbore singular de Galicia. Tras identificalos e inmortalizarlos, Núñez lanza o exercicio: realizar unha procura en Internet de obras literarias nas que estas árbores teñan un papel relevante. E pon como exemplo o saeiro, sempre presente nas creacións de Shakespeare.

Prácticas como esta son habituais en case todas as materias dos últimos cursos de secundaria e bacharelato no IES do Castro, nas que os alumnos aproveitan o potencial dos seus smartphones para sacarlles máis mollo ás leccións dos seus profesores. Inglés, Física, Xeoloxía, Tecnoloxía, Matemáticas ou Imaxe e Son son outras das materias nas que o móbil tamén está presente.

Pero o uso destes dispositivos está regulado. «Os alumnos non teñen o móbil enriba da mesa durante as clases», puntualiza o director do instituto, Luís Pérez. O smartphone só pode empregarse cando o profesor o autoriza para realizar algún exercicio. «Logo teñen que apagalo e gardalo. Só está permitido o uso do móbil con fins académicos e para usar aplicacións educativas», engade Pérez. Na normativa do centro, aprobada pola Consellería de Educación, establécese que «deben permanecer apagados e gardados en todo momento, salvo no recreo. Tampouco está permitido o seu uso nos cambios de clase. Poderase utilizar durante a clase só co permiso do profesor».

A pesar da necesidade de impor restricións ao uso destes dispositivos para evitar distraccións, a directiva do centro está facendo unha aposta decidida polo uso da tecnoloxía. Ademais de empregala de forma regular nas aulas, tamén realizan traballos no exterior baseados no uso do móbil. Os participantes no programa Erasmus, que interveñen en sesións internacionais de debate, e os que acoden ás excursións anuais incluídas na guía docente de Xeoloxía, teñen senllas contas de Instagram nas que comparten vídeos e fotografías das súas actividades. E unha colección de retratos feitos coa cámara dos seus móbiles visten agora as paredes do instituto tras exporse na Cidade da Cultura.

«Concentrámonos igual, pero levámonos mellor»

Alumnas delante de un cartel de prohibido móviles en el Miraflores
Alumnas diante dun cartel de prohibido móbiles no Miraflores

s. c.

«Ao principio paseino fatal, horrible, non sabía que facer coas mans». Unha estudante de primeiro de bacharelato do IES Miraflores (Oleiros) describe así os primeiros días en que o seu instituto decidiu, en consello escolar, prohibir o uso de móbiles no centro. Foi ao comezo do curso pasado e hoxe, tras adaptarse «bastante ben e en pouco tempo», segundo o director, Óscar Iglesias , os propios alumnos cren que foi unha boa opción: «Agora doume conta de que estamos mellor así, porque socializamos máis, estamos máis unidos e hai menos pelexas». ¿E os mozos concéntranse mellor? «Non, iso non, concentrámonos igual», responde a estudante cun xesto que non queda claro (¿igual de ben ou igual de mal?).

Si a experiencia para os adolescentes foi en conxunto moi positiva -«estou encantada, dúrame máis a batería», respondía outra das entrevistadas-, para os profesores a mellora foi exponencial. «Notouse moitísimo o cambio», resume Concha Castro, xefa de estudos. O número de problemas no recreo e durante o tempo de comedor reduciuse drasticamente, e os profesores danse conta de que conseguiron que «os nenos se comuniquen máis entre eles». Para compensar a perda dos móbiles no tempo de descanso, o centro apuntouse ao programa Recreos Activos da Xunta, e ofrece ping-pong, xadrez (este ano) e deportes na pista. «Non se trata tanto de prohibir o uso do móbil -puntualiza o director, Óscar Iglesias - como de eliminar o seu mal uso». E a resposta foi moi boa: de 500 alumnos, en todo o curso só houbo 76 amoestacións polo uso do teléfono.

Outra cousa é en clase, onde as tecnoloxías, e incluso os móbiles, utilízanse con normalidade para fins educativos. «Temos profesores que os usan, e nese caso informan os pais e ao centro do día que o van necesitar», explica Iglesias . Pero adeus ás gravacións persoais nos recreos, que sempre acababan producindo problemas. «Agora non hai», recoñece un alumno de cuarto de ESO, e ante a pregunta de se non existen fóra do horario do centro, sentenza: «Non, cadaquén anda ao seu». Clases de reforzo, actividades extraescolares, deberes e algo de videoconsola ocupan máis que dabondo o seu escaso tempo fose do instituto.

E como vantaxe engadida a todo o anterior, os profesores quitáronse unha responsabilidade sobrevinda e da que pouco se fala: «Os móbiles gardábaos no meu despacho -conta Concha Castro- e non está pechado con chave. Son aparellos de 700 ou 1.000 euros, e a verdade é que é un risco» que agora non teñen que asumir.

Os alumnos con computador e libros electrónicos en casa adoitan obter mellores resultados

Nas enquisas que se fan nos colexios para determinar o nivel sociocultural das familias tradicionalmente preguntábase polo número e tipo de electrodomésticos e polo tamaño da biblioteca familiar. A versión século XXI desta sondaxe é facilmente deducible: cantos computadores hai no fogar e si dispoñen de libro electrónico. Segundo os datos recolleitos no último informe PISA publicado (con datos da primavera do 2015), a maior posesión de libros electrónicos mellores resultados na proba de ciencias (que foi o exame máis extenso desa edición).

En PISA pregúntase aos alumnos si teñen e-books en casa e sobre todo si úsano; e este segundo grupo obtén en xeral mellores resultados. Con todo, no caso de Galicia apenas hai diferenza entre quen teñen libros electrónicos e non os usan e entre quen si o fan; outra cousa son os alumnos sen este dispositivo. Os estudantes galegos con libro electrónico na vivenda (á marxe de que o empreguen ou non) sacaron en ciencias unhas notas entre 510 e 530 puntos; os que non, entre 502 e 517. A media española nesta materia é de 493 e en Galicia, de 512 (á altura de Corea do Sur).

En canto á existencia dun computador en casa, en Galicia, do mesmo xeito que en España, hai un 8 % de alumnos de 15 anos que non teñen ordenador (a media da UE é do 6 %) na vivenda, aínda que só un 5 % carecen de Internet . A ausencia dun computador no fogar é un dato interesante: os que non o teñen sacaron entre 450-480 puntos en ciencias; os que si, entre 510-520 puntos. A diferenza é moito máis rechamante que no caso do libro electrónico, e incluso que no caso de carecer de Internet.

Peor non ter PC que Internet

Non poder acceder á Rede supón, en Galicia, situarse entre 465 e 500 puntos en ciencias, mentres que facelo amplía o rango a 508-520 puntos, aproximadamente. Isto poderíase explicar, aínda que no informe PISA non se contempla, porque en Galicia hai moitas zonas onde a falta de Internet non está relacionada cun baixo nivel socioeconómico ou cultural, polo menos non máis baixo que o da contorna, senón que se vincula a problemas de recepción.

Vincular computador no fogar con mellores resultados está detrás do cambio de estratexia da Consellería de Educación ao saltar de Abalar a E-Dixgal. Entre outras cousas, o ultraportátil do segundo programa, unha evolución do primeiro, pódese (e debe, de feito) levar a casa. Si o alumno non ten Internet, pode baixarse antes os traballos para seguir operando sen liña externa.

200 colexios nas olimpíadas de ciberseguridad

Uns douscentos colexios de toda España se apuntaron ás olimpíadas de ciberseguridad que organiza o Incibe (Instituto Nacional de Ciberseguridad) e que comezaron esta semana. O seu obxectivo é, por unha banda, mostrar aos mozos as debilidades de Internet e como protexerse; e por outra, potenciar as vocacións de seguridade informática nun campo cun enorme futuro.

Ángela García, unha das organizadoras da proba final (que se celebrará en Málaga en novembro) explica que as probas son «de cifrado, e hai análises forenses de sistemas e penetración web. Poden parecer difíciles, pero están adaptadas á idade dos participantes».

Coñece toda a nosa oferta de newsletters

Creamos para ti unha selección de contidos para que os recibas comodamente no teu correo electrónico. Descobre o noso novo servizo.

Votación
2 votos
Comentarios

O 14% dos problemas de convivencia nos centros orixínanse en redes sociais