Eduardo Mendoza reivindica a excelencia do humor na literatura

O escritor recibiu o Premio Cervantes do rei Felipe VI no paraninfo da Universidade de Alcalá de Henares

Eduardo Mendoza recibe o Premio Cervantes Mendoza: «Séntome un invitado entre os grandes»

Alcalá de Henares

O escritor Eduardo Mendoza recibiu hoxe o Premio Cervantes de mans de Felipe VI , na solemne cerimonia que ten lugar no paraninfo da Universidade de Alcalá de Henares e que comezou ao mediodía. Mendoza, que se declarou moi contento e honrado polo galardón, recolleu o seu premio ataviado co tradicional chaqué, unha peza coa que se atopaba tan a gusto que a partir de agora «levará sempre», chanceou á súa chegada á universidade.

Mendoza reivindicou a excelencia do humor na literatura, que practica nos seus escritos «con reincidencia», e negou que se trate dun xénero menor, como a miúdo se considera. No seu discurso, declarouse un fiel lector de Cervantes e asiduo do Quixote, a cuxas páxinas, confesou, acode con moita frecuencia, aínda que centrou a súa intervención en catro destas relecturas que fixo ao longo da súa vida.

«Vivimos tempos confusos e incertos», indicou Mendoza, e non no que se refire á política e á economía onde sempre son así «porque somos unha especia atolondrada e agresiva, e talvez mala» senón no que incumbe ao cambio radical que afecta o coñecemento da cultura e ás relacións humanas, sinalou o premiado. No entanto, considerou que este cambio «non ten por que ser nocivo, nin brusco nin traumático».

Durante o seu discurso ha ir debullando, con moitas pinceladas de humor, o que as sucesivas lecturas do Quixote achegáronlle ao longo da súa vida, desde a primeira obrigada no colexio, onde «case» contra a súa vontade rendeuse ao seu encanto», ata a última, que emprendeu de novo de «un tirón» ao saberse gañador do premio que hoxe recibiu.

Do seu primeiro contacto con Cervantes, nuns anos nos que a figura de don Quixote «fora secuestrada pola retórica oficial para convertela no arquetipo da nosa raza e o adaíl dun imperio de fanfarria e cartón pedra», recordou Mendoza, a lectura do Quixote «foi un bálsamo e unha revelación».

Fascinado pola linguaxe cervantino e cunha vocación temperá de escritor, Eduardo Mendoza aprendeu de Cervantes «que se podía calquera cousa» e que era posible facelo con claridade, sinxeleza, musicalidad e elegancia. A segunda ocasión foi de bacharel, cando era «ignorante, inexperto e pretencioso» e atraíanlle os heroes tráxicos, eses que se equivocan: «E a iso a don Quixote, como a min, non nos gañaba ninguén».

Na seguinte ocasión, xa na madurez, publicara algúns libros ben acollidos pola crítica e o público, relatou Mendoza, que recordou ao seu editor e amigo Pere Gimferrer, e á falecida axente literaria Carmen Balcells, «cuxa ausencia embaza a alegría deste acto».

Nesa terceira lectura descubriu un humor que non está tanto nas situacións nin nos diálogos, como na mirada do autor sobre o mundo. «Un humor que camiña en paralelo ao relato e que reclama a complicidade entre o autor e o lector», unha relación que constituirá a novela moderna. Tras asegurar que hai unha cousa na que el leva vantaxe a don Quixote («eu son de verdade e el é un personaxe de ficción»), o autor explicou o que é a función da ficción: «non dar noticia duns feitos, senón dar vida ao que, doutro xeito, acabaría convertido en mero dato, en prototipo e en estatística».

E por iso, agregou, a novela conta as cousas dun modo ameno aínda que non necesariamente fácil, para que as persoas, ao longo do tempo, consúmana e recórdena sen pensar.

«Algunha vez pregunteime si don Quixote estaba tolo ou si finxía estalo para transgredir as normas dunha sociedade pequena, zafia e encerrada en si mesma. Aínda que esta é unha incógnita que nunca despexaremos, a miña conclusión é que don Quixote está realmente tolo, pero sabe que o está».

O contrario do que lle ocorre a el: «Eu creo ser un modelo de sensatez e creo que os demais están como unha regadera, e por este motivo vivo perplexo, atemorizado e descontento de como vai o mundo», confesou.

E tras insistir na súa profunda gratitude e alegría por un premio que nunca esperou recibir, garantiu que seguirá sendo o que sempre foi: «Eduardo Mendoza, de profesión, os seus labores»

Votación
2 votos
Comentarios

Eduardo Mendoza reivindica a excelencia do humor na literatura